working paper-shirazi nai

دانشکده علوم اجتماع= 40; دانشگاه تهران

= 6;ررسی هویت ایرانی= 75;ن در سفرنامه سفرای جنگ

= 6;قد و بررسی کتاب: &= #1587;فرنامه برادران شرل= 40;

= ;فاطمه شیرازی‏نیا

S_ sh= razinia 2003@yahoo.com

کارنوشت دانشجویی بر= 75;ی درس مبانی تا= 585;یخ اجتماعی

موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ایرانی

زیر نظر دکتر جوادی ی= 711;انه

بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

● اطلاعات کتاب شناختی:

سفرنامه برادران شرل= 40;، ترجمه آوانس، به كوشش علی دهباشی، نشر به دید، تهران، 1378=

(= 05;قتضیات نگارش كتاب)

سفرنامه نویسی یكی از &#= 1587;بك‏های ادبی است كه در آن شخصی كه به سرزمین‏ه= 75;ی دیگر سفر كرد= 607; دیده‏ها و شن= 740;ده‏ها، تجربیات، رخدادها و احساساتش را دربارة آن سرزمین‏ها برای آگاه كردن دیگران در قالب كتاب= 740; می‏نویسد. دوران حكومت صفویان یكی ا= 586; مقاطع حساس تاریخ كشورمان است. از ابتدای تش= 603;یل دولت صفویه د= 585; ایران جمعی ا= 586; پادشاهان عی= 87;وی اروپا و عده‏= 575;ی از پاپهای رم كه از حملات پ&#= 1740;‏درپی سلاطین عثما= 06;ی به اروپای شر= 602;ی و جزایر و سواحل مدیتر= 75;نه و آزار ایشان به عیسویان ب= 607; جان آمده بودند، برای آنكه از دشمن= 740;‏ سیاسی بین صف= 608;یه و عثمانی استفاده كنند، سفرای= 40; به ایران فرستادند و ب= 575; تمهید تملقا= 78; و دادن وعده‏های بس= 40;ار پادشاهان ای= 85;ان را به اتحاد بر ضد عثمانی دعوت كردند و با این كار دو هدف دیگر نیز داشتند. یكی حمایت از عیس= 608;یان ایران و دیگر فراهم ساختن تسهیلاتی بر= 75;ی تجارت با ایر= 575;ن(آوانس:151.1378). به خصوص در زمان شاه عبا= 587; كه آوازة فتوحات وی اروپائیان ر= 75; برای این كار مشتاق‏تر كرده بود.=

بنابرای= 06; سفرنامه‏ها®= 0; متعددی از بازرگان و سفرای اروپا= 74;ی در رابطه با سفرشان به ای= 585;ان در دست است كه &= #1740;كی از آنها سفرنامة برادران شرل= 40; است كه در بررسی عناصر هویت ایرانی= 75;ن قابل اعتنا است.

= 6;رادران شرلی

دو نفر از نجبای انگلستان هستند كه با عده‏ای از انگلیسی‏ها در حدود 70 نفر پس از اخذ تعل&#= 1740;مات لازم از پاپ اعظم در واتی= 603;ان از راه آسیای صغیر به دربا= 585; شاه عباس آمدند(آوانس:201= .1378).

آنها در 1598 = 05;یلادی از بندر ونیز به سوی خاك عثمانی حركت = 605;ی‏كنند و در بندر اسكندرون (در عثمانی) از كشتی پیاده شده و آنجا با تحمل صدمات ب= 587;یار به حلب رفته و بعد از راه صحرای شام به بغداد و از آنجا به ایرا= 606; می‏آیند(آوا= 06;س:201.1378).

= 6;گارش، ترجمه، انتشار سفرنامه=

این سفرنامه را ی= 603;ی از همراهان برادران شرل= 40; به نام ژرژ مانورینگ نگارش درآورده است. این سفرنامه برای اولین بار بوسیله شخصی به نام آوانس ترجمه = 605;ی‏شود. مترجم در توض= 740;ح كار خود می‏ن= 608;یسد در مدت توقف در فرنگ به علت علایق به اسناد تاریخ= 40; راجع به ایرا= 606; در كتابخانة برتیش‏میوز®= 0;م به این سفرنامه برم= 40;‏خورد و دست به ترجمه آن می‏= 586;ند.(آوانس:9.1378).

سال قطعی ترجمه دقیقا= 11; معلوم نیست اما كتاب تا سال 1330 ذیقعده به صورت نسخة= 207; خطی باقی میR= 07;ماند تا اینكه در ا&#= 1740;ن سال به اهتما= 605; علیقلی سردا= 85; اسعد به طبع م&#= 1740;‏رسد(آوانس :171.1378)

= 8;وضیحاتی در مورد فصول كتاب

نویسنده سفرنامه شرح سفر برادران شرلی را از ان&#= 1711;لستان آغاز كرده و در فصول متعدد در مورد عبور از خاك عثمانی، حلب، و صحرای عربستان برا= 40; رسیدن به ایر= 575;ن توضیحاتی داده است. كه در این مقاله مطمح نظر ما ن&#= 1740;ست. نگارنده از فصول «در بیا= 606; سیاست ما در ا&#= 1740;ران، در بیان مراجعت شاه عباس از محاربات، در = 576;یان اخلاق و اوضا= 593; و عادات ایرا= 606;یان» مطالبی را در پاسخ به این سؤال كه با توجه به تحولات مغرب زمین در این دوران (قرن16) در سپهرهای متعدد حیات اروپایی چه جنبه‏هایی ا= 86; عناصر هویت ا= 740;رانیان به نظر آنها بدیع، قابل توجه و بی‏نظ= 740;ر و گاهی حیرت‏= 570;ور و شاید در زمی&#= 1606;ه سیاست نظام پادشاهی هولناك آمده است؟ گرد آورده است.

= 5;قدمه

برمبنای تعریفی كه در كتاب مشكلة ه= 608;یت ایرانیان امروز (فرهنگ جایی) از سنت‏ ارائه شده اس= 578; كه ادوارد شی= 604;ز: سنت شامل امو= 585; مادی و عینی و همچنین باورها در مورد انواع چ= 740;زهاست از جمله تصور و یا ایماژ افراد و وقای= 593; و یا نهادها و عملكرد آنها. این امور شام= 604; ساختمان‏هاš= 8; بناهای یادب= 08;د، تندیس‏ها، مناظر، نقاش= 40;‏ها، كتاب‏ها و ابزارها و ما= 588;ین‏هاست(رجا= یی:139.1385)، در جای جای ای&#= 1606; كتاب سخن از نمودهای فرهنگ ایران در قالب سنت‏هایشان است. این سفرنامه حكا= 40;ت جالبی از شیو= 577; معماری در ای= 585;ان، اعتقادات دی= 06;ی، برخورد ایرا= 06;یان با میهمانان خارجی، پذیر= 75;یی از میهمانان= 48; مراسم عزادا= 85;ی و جشن‏ها،‏ نوع تغذیه،‏ آداب سفر و ... م®= 0;‏باشد. به این دلیل كه هدف اصلی آنها از سفر به ایران در ارتباط با دربار بوده است. اطلاعات كاملی از نحو= 577; به سلطنت رسی= 583;ن شاه عباس، رو= 575;بط درباری، تشر= 40;فات دربار،‏ اخت= 40;ارات شاه عباس در ارتباط با مردم و اموركشور، ن= 81;وة كشورداری وی= 48; معیار نیل به مقامات دولت= 40; و ... در این كتا= 6; موجود است.

در زمینة دین توضیح مختصری وجود دارد كه به علایق شدید ا= 740;رانیان به خاندان حضرت علی(ع) اشاره دارد ك= 607; به نظر نگارن= 583;ه اوج گرفتن آن در این دوران به علت اتكا صفویان به آن برای رسیدن به قدرت سیاس= 740; در ایران بود= 607; است.

از سوی دی&#= 1711;ر در زمینه فرهنگ دینی ب= 607; مراجع دینی اسلام كه در آن زمان عمدتآً بزرگان صوفی= 07; بوده‏اند اشارة كوتاه= 40; دارد.

= 5;نعكاس عناصر هویتی چهارگانه در سفرنامه=

ž= 7;نت

با توجه به تعریف سنت كه از ادوارد شیلز مطرح شد. سنت همه جا ردپای خود را می‏گذارد و ب= 585; همه ابعاد زندگی یك جامعه تأثیر = 605;ی‏گذارد. در معماری، نقاشی،تغذی = 7;، آداب سفره، نشست‏و‏برخ= 5;ست كردن، تعارف= 75;ت روزمره، نحو= 77; ابراز احساسات اعم از غم‏ها و شا&#= 1583;ی‏ها و ... به خصوص در جامعه ایران نقش پررنگی ا= 740;فا می‏كند.=

نویسنده سفرنامه برادران شرل= 40; این سنت‏ها ر= 575; در معماری مورد توجه قرار داده و م&#= 1740;‏گوید: «شهر اولی كه در ما دیدیم خ&#= 1740;لی محكم و مختص بود. هیچ خانه‏ای پدی= 83;ار نبود فقط مكا= 606;ی می‏دیدیم مانند كوه بزرگی كه از امكنه متعدد= 77; آن دود بر می‏&#= 1582;واست و این از خانه‏های آنها بود كه به طرز عجیبی در زیر كوه كنده شده بودند. قریب س&#= 1740;‏صد خانه در آنجا بود. كوچه‏ خی&#= 1604;ی قشنگ و مانند میز صاف بود. در قلة كوه سوراخهای بزرگ كنده بو= 583; كه به این كوچه‏ها و خانه‏ها روشنایی می‏= 76;خشید» (سفرنامه برادران شرل= 40; ص 43)

در هر صورت این شیو= 577; معماری نمی‏= 78;واند نمایندة معماری در ای= 585;ان باشد چرا كه با توجه به شرایط آب و هوایی و جغرا= 601;یایی خانه‏سازی د= 85; مناطق مختلف = 575;یران ‏شیوه‏های گوناگونی دارد. در هر حال دقت و ظرافت مغتضی= 75;ت محیطی به كار رفته در این نوع معماری ن= 608;یسنده را متوجه آن كرده است.=

همانطور كه می‏دانیم سرزمین ایرا= 06; با كم‏آبی مواجه بوده و هست. بنابرای= 606; نویسنده در مواجهه با سی= 587;تم آب‏رسانی به شهرها و آباد= 740;‏ها كه به نظرش حی&#= 1585;ت‏ انگیز آمده وآن را تدبیر شاه ایران بر= 575;ی عمران شهرها = 605;ی‏داند می‏نویسد: «د= 585; بعضی نواحی مملكت آب كم است و این پادشاه با كثرت اهالی خود نهری حفر نموده كه بیس= 578; منزل راه است و از رودخانه آب به مملكت خود آورده است» (ص44)=

در اشاره به هنر اصیل و بی نظیر ایرا= 606;ی و تجلی كامل آن در مساجد و عمارت‏های پادشاه می‏آ= 08;رد: «{در قزوین} وقتی به عمار= 578; پادشاه رسید= 40;م وضع با شكوهی &#= 1605;شاهده كردیم. درب عمارت را با كمال قشنگی ز= 740;نت داده با سنگه= 575;ی گرانبها مكل= 04; نموده بودند. بطوری كه نظی= 585; آن در دنیا وجود ندارد.»(ص47)=

«مساجد ب= 587;یار عالی دارند ب= 575; حیاط‏های قشنگ»(ص66)=

دلیل ساختن كاروانسراه= 5; را اینگونه ب= 740;ان می‏كند«در ا= 40;ن مملكت چون سكنه كم است فاصله به فاصله بعضی خانه‏های بزرگ ساخته‏اند ك= 07; آنها خان می‏= 606;امند و تجار و مسافرین در آنجا منزل می= 207;كنند» (ص59)

یكی دیگر از نمودهای فرهنگ ایران در قالب سنته= 575;ی كشورمان كه دراین سفرنامه تحس= 40;ن نویسنده را برانگیخته است طرز رفتا= 585; ایرانیان در برخورد با سا= 740;رین به خصوص میهم= 575;نان خارجی است. در صفحة 43 آمده است:«مردمان آنجا خیلی خوشرفتار بودند و میل داشتند خدمت= 40; به ما بكنند»(ص43)=

«هر قدر پ&#= 1740;ش می‏رفتیم مهربانی نسب= 78; به ما بیشتر م&#= 1740;‏شد.... . هركس كه خانه‏اش بهت= 85; بود ما را درآن منزل می= 207;داد و از این امر نهایت خوشوق= 78; می‏گردید.»(ص44) آنتونی شرلی برای ورود به شهر قزوین فر= 583;ی را از همراها= 606; چهار روز جلو می‏فرستادنž= 3; تا مخفیانه منزلی تهیه كند تا آنها بتوانند بعد از فراهم آوردن لوازم = 608; تشریفات لاز= 05; با حاكم شهر مواجه شوند اما«ناظر پا= 83;شاه و حاكم شهر ای&#= 1606; مطلب را شنید= 607; پیش‏ آنها آد= 605; می‏فرستادنž= 3; و پرسیدند كه این شخص كه به حضور پادشاه = 605;ی‏آید كیست؟ آدمها= 40; ما حقیقت حال را به آنها گفتند ولی در باب روز ورود ما به آنها اطلاع ندادن= 83;. هم آنها و هم اهالی شهر از این مطالب نه= 575;یت افسرده خاطر بودند زیرا ك= 607; تهیه زیاد می= 207;دیدند كه ما را تا شؤونات لازم پذیرایی كنن= 83;.» (ص45)

بعد از پنج، شش روز ناظر پادشاه آنها را به عم&#= 1575;رت پادشاه دعوت = 605;ی‏كند. «ناظر با چهل نفر مردمان متشخص سواره تا نصیف راه به استقبال آمده از ما پذ&#= 1740;رایی ملوكانه كردند»(ص46) «و بعد در وقت مراجعه به خا= 606;ة خود همة مردمان متشخ= 89; از ما مشایعت نموده تشریف= 75;ت ملوكانه به ج= 575; آوردند و شیپ= 608;ر و طبل زدند.»(ص4= 7)

توضیح آنكه« چون شا= 607; عباس آن زمان در قزوین بود= 607; است. برادران شرلی به قزوی= 606; رفته و مورد پذیرایی قرا= 85; می‏گیرند. شا= 607; عباس سپس برادران شرل= 40; و همراهان را جملگی با خود به كاشان و از آنجا به اصفهان برده = 608; شش ماه در آن ش&= #1607;ر از آنان پذیر= 575;یی می‏كند.»(ص174)

اگرچه نكات مطرح شد= 607; نمودی از تشر= 740;فات درباری است و بی‏شك در همة نظام‏های سی= 75;سی به شیوه‏های مختلف اجرا م= 740;‏شود. اما شاید اهتمام و جدی= 578; ایرانیان بر= 75;ی برگزاری مراسم استقبال و بدرقه میهما= 06; و شكوه آن نوی&#= 1587;نده وا داشته تا چند خطی به آن اختصاص دهد.

¦= 2;ادشاهی

در سفرنامه برادران شرل= 40; در مورد به سلطنت رسیدن پادشاهان و نظام حكومتی = 575;یران آمده است: «با&#= 1740;د دانست كه در ا&#= 1740;ران قانون با رسم= 740; در كار است كه وقتی پادشاه = 605;ی‏میرد پسر ارشد او چشم‏های برادران خود را در می‏آور= 583; كه مبادا آنه= 575; طرف میل اهال= 740; واقع شوند و اسباب عصیان را فراهم آوردند»(ص48) از آن رو توسط نو&#= 1740;سنده مورد توجه قرار گرفته است كه در نظام‏های سلطنتی اروپ= 75;یی هیچگونه ابهامی در ام= 585; جانشینی شاه نمی‏توانست وجود داشته باشد. زیرا بر اساس قانون ك= 604;یسا هر مسیحی یك همسر و یك فرزند ذكور ب= 740;شتر نمی‏توانست داشته باشد. اما در ایران داشتن همسرا= 06; متعدد و فرزندان مزی= 78; شاهان بوده است(طباطبای= 40;:178.1380).

نویسنده در ادامه در مورد به سلطن= 578; رسیدن شاه عباس می‏گوی= 83;:

هنگام فو= 578; پدر شاه عباس برادر بزرگش بر تخت می‏نش= 740;ند و وی به كردستان فرا= 85; كرده و چندی در سرحدات با &#= 1591;رفداران خود آنجا می‏= 605;اند. برادر بزرگ (شاه) نامه می‏&= #1606;ویسد كه اگر برگرد= 740; و متابعت كنی جانت در امان است. ولی او به حرف برادر اط= 605;ینان نكرده و بر طرفداران خو= 83; می‏افزاید. ی= 603;ی از مقربان دربار مخفیا= 06;ه به عباس نامه می‏نویسد كه اگر والی‏گر= 40; فلان مملكت ر= 575; كه بزرگترین ولایت ایران است به من بده&#= 1740; اسباب قتل پادشاه را فراهم می‏آو= 85;م. عباس پذیرفت= 07; و آن شخص پادشاه را به قتل می‏رسان= 83;.(با تخلیص از صص 48،= 49)

شاه صفوی به هر كاری مجاز است و هی&#= 1670; مانع و رادعی بر سر راه سلطنت خود نم= 740;‏شناسد. «شاه عباس با توانی كه داش= 578; به میان آمد= 07; قزوین را محاصره كرد. ز&#= 1740;را كه اهالی آن نمی‏خواستنž= 3; او را قبول كنند ولی بعد از چندروزی شهر را تسخیر نموده، اول اهالی را از دم شمشیر گذرانید». ... «بنابراین قوای او روز به روز زیادت= 585; شد. و به سمت اصفهان كه بزرگترین شه= 85; مملكت است و از قزوین ده منزل است یور= 588; برد. از هر طرف مملكت را تسخ= 740;ر كرد و مردم به اجتماع تحت ب= 740;رق او آمدند . (ص 49)

این مطلب كه شاه جزء زندگی ایران= 40;ان بوده است (رجا&#= 1740;ی:82.1385) را در این قسمت از سفرنامه می‏= 76;ینیم كه:‏ وقتی عباس به مرگ برادر خود (شاه) راضی می‏&= #1588;ود «تمام مملكت منقلب شد. پنج، شش نفر پ&#= 1575;دشاه شدند و ملت بر حسب میل خود نسبت به هر كدام از آنها حمایت نمود»(ص49). و وق= 8;ی شاه عباس تاجگذاری میR= 07;كند «همه كمال مسرت را داشته‏اند»(= 89;49)

در نظام خودكامه ایر= 75;ن جایی برای مشاركت در قدرت سیاسی وجود نداشت و از این رو خاندانهای صاحب نفوذ و بزرگان كشور نخستین قربا= 06;یان دگرگونی‏ها®= 0; سیاسی ایران بودن(طباطبا= 40;ی:184.1380)، بنابراین «رؤسای شورا= 40; سلطنتی عسگر = 586;یادی جمع كرد كه با او ضدیت كنند. اما همین كه قدرت او را شن&#= 1740;دند خیال خود را تغییر داده ب= 607; زانو افتادن= 83; و تشریفات زی= 575;د او قبول كردند»(ص49)=

و حتی اخت&#= 1740;ار جا ومال هر فر&#= 1583; و زنان و فرزندان هم د= 585; دست شاه است و هیچ قاعده‏ا= 40; و قانونی زیر= 583;ستان را از فرادست و فرودست در برابر هوا و ه&#= 1608;س‏های فرمانروایی كه احتمال خب= 591; دماغ او می‏ر= 608;د حراست نمی‏ك= 06;د(طباطبایی:173.138= 0).

در جملات زیر كاملا مشهور است:

«پادشاه دو سه روز قبل از ورود به قز&#= 1608;ین چاپاری نزد ناظر خود فرستاد امر نمود كه اسب‏های بسی= 75;ر خوب به ما بدهند تا ما چهار فرسخ به استقبال او برویم. .... همین كه به قدر نیم فرسنگ از شهر دور شدیم یك تماشایی دید= 40;م كه ندرتاً دی= 583;ه می‏شود. از ده هزار نفر سرباز دوازد= 07; هزار سر برید= 607; بر روی نیزه‏= 607;ای خود زده و بعض&#= 1740;ها گوشهای آدم ر= 575; به ریسمان بسته از سینه آویخته بودند» جمعی= 78; حیرت انگیزی آن روز جمع شده بودند و همینكه پادشاه از می= 575;ن آنها می‏گذش= 78; مردم زمین را می‏بوسیدند.(= 589;52وص53)»

در شرح سفر به اصفها= 606; « صبح روز بعد به راه افتاد= 740;م و یك نفر از سوارهای پادشاه همرا= 07; و راهنمای ما بود و به هر قصبه و قریه كه می‏رسیدی= 05; هر قسم ماكولات برا= 40; ما فراهم می‏= 570;ورد بدون اینكه ك= 740;سه شاهی خرج كند»(ص58) توضیح آنكه روستائ= 40;ان مأمور و مجبو= 585; بودند بدون د= 585;یافت حتی یك شاهی آذوقه خود را پیشكش شاه كنند.

«خلاصه بعد از سه روز به سه فرسخی اصفهان رسید= 40;م و شب را در آن‏جا گذران= 83;یم. صبح روز بعد مهیا شدیم كه به حضور شاه برسیم بعد از حتی یك ربع فرسخ در دره‏= 575;ی سربازان شاه را دیدیم كه س&#= 1740;‏هزار نفر بودند كه به استقبال شاه آمده بود= 606;د. همین كه شاه را دیدند از كرناها و طبل‏ها چنان صدایی برخواست كه گ= 608;یی آسمان در زمی= 606; به هم خورد در این جا هم سرهای زیاد ب= 585; روی نیزه زده جلو می‏بردن= 83;.»(ص61)

«در این‏= 580;ا مكث نمودیم پادشاه به سردار كل امر كرد كه سربازهای خو= 83; را به ترتیب جنگ درآورد. بعضی از آدمه= 575;یی پادشاه نتوانستند ب= 07; طوری رضایت شاه بود رفتا= 585; كنند. همچنین از وضع سرباز= 207;ها هم به قدری كه مترغب بود را= 590;ی نشد. و شمشیر خود را كشیده میان آنها داخل شد و دقی&#= 1602;اً چهار نفر از آنها را زخم منكری زد و رفته رفته غضبش بیشتر ش= 583; و كتف چند نفر را برید و یك نفر از بزرگا= 606; كه همیشه كار= 740; جز تبسم نداش= 578; برای استعان= 78; از ما به میان آمد پادشاه ملتفت شد چنا= 606; ضربتی به او زد كه دو نصف شد.»(ص62)

«... آن روز از شدت حرارت حدود چهل نفر هلاك شدند تا آنهایی كه پادشاه به دس= 578; خود كشت»(ص63)

«حالات پادشاه از لباسی كه هر روز می‏پوشد استنباط می‏= 88;ود روزی كه لباس سیاه می‏سوش= 83; عادتاً متفك= 85; و خوش رفتار است و اگر لبا&#= 1587; سفید یا سبز ی&#= 1575; زرد یا الوان متشعشع دیگر = 605;ی‏پوشد خوشحال و بشا= 588; است اما روزی كه لباس سرخ بپوشد آن روز تمام اهل دربار متزلز= 04;ند زیرا كه آن روز مسلماً ك= 587;ی را به قتل خواهد رسانی= 83;. من این مطلب را مكرراً تجربه كرده‏ام» (ص 69 و 70)

در نظام پادشاهی صفو= 40;ه قوانین و اجر= 575;ی آنها ویژگی‏= 07;ای خاصی داشته است كه در سفرنامه برادران شرل= 40; اینگونه بیا= 06; می‏شود. «قوا= 606;ین این مملكت مانند قوانی= 06; عسگریه سخت است. مثلاُ اگر شخصی چیز= 740; بدزدد كه ده شاهی قیمت داشته باشد ا= 608; را به حكم حاكم از درخت&nb= sp; می‏آویزند و خفه می‏كنند&raq= uo; (ص 70)

«زن منکوحه اگر زنا كند و مدلل شود او را فوراً می‏= 587;وزانند و در این جا مانند عثمان= 40; لواط مجاز نی= 587;ت و اگر شخصی از ایرانیها به = 575;ین عمل شنیع مرتكب شود او را تنبیه سخت می‏كنند.»(ص65)=

دولت عثمانی و صفو= 740;ه مذهب رسمی خو= 583; را اسلام معر= 601;ی می‏كردند. بنابراین تعداد زیادی از قوانین از &#= 1575;حكام اسلام اخذ می= 207;شده است. و شاهان صفوی برای اجرای قوانی= 06; از یك سو اجرا&#= 1740; احكام اسلام را تا حدی در نظر داشته‏اند و از سوی دیگر بر اساس سرشت خودكامه و استبدادی حكومت فرمان‏های شاه بدون ثبت فی‏الفور اجرا می‏شده است تا به زعم آنان امنیت د= 585; كشور تضمین شود. جدا از اجرای احكام اسلامی كه اجرای آن در همة زمان‏ها = 608; مكان‏ها صلا= 81; فردفرد جامع= 07; را در پی دارد بر طبق شهوت پرستی‏های شاهان كارها= 40;ی صورت می‏گرف= 78;ه است كه نه‏تنها امن= 40;ت اجتماعی را د= 585; پی نداشته بلكه به نظر نگارنده در بلند مدت به آ&#= 1606; دامن می‏زدهR= 07; است. مثلاً

در مجلسی كه ناظر پادشاه به افتخار برادران شرل= 40; در قزوین برپاداشته است آمده: «دسته مطرب پادشاه هم در این مجلس و هم در منزل خودمان همیش= 07; برای ما حاضر بود. نیز در آن مهمانی ده زن بسیار خوشگل بودند كه لباس‏های قی= 05;تی پوشیده به رس= 605; مملكت خود می= 207;رقصیدند و در تمام مدت جشن می‏خوان= 83;ند.» «در صفحه 67 می‏= خوانیم: مردمان معقو= 04; هیچ‏ وقت شرا= 576; نمی‏خوردند(= 89;67)»

«مگر در صورتی كه پادشاه مجاز داند و گاهی پادشاه در حالت شادی اعلانی صادر = 605;ی‏كند كه تا سه روز هركس مختار است به قدر می&#= 1604; شراب بخورد و حشیش بكشد. آن وقت جمعی شرب می‏نمایند و پادشاه در كوچه‏ها گرد= 88; كرده به دین آنها خوشحال = 605;ی‏شود ولی بعد از آن سه روز اگر كس&#= 1740; را در حالت مستی ببیند س= 585; او را می‏برن= 583;.» ملاحظه می‏ش= 08;د كه تنها میل شاه است كه برخی اعمال ر= 575; غیر مجاز می‏= 207;كند.»(ص67)

سفرنامه نویسانی كه د= 585; عهد فرمانرو= 75;یی شاه عباس به ا&#= 1740;ران آمده بودند گفته‏آند كه در ایران میز= 575;ن برای نیل به مقامات و مناصب دولتی= 48; لیاقت و كاردانی است.(طباطبای= 740;:207.1380).

«دو سال قبل از سفر ما به ایران پادشاه روزی در اصفهان به بازار رفته ب= 575; شیر فروش صحب= 578; داشته و از او می‏پرسد كه حاكم با مردم چگونه رفتار = 605;ی‏كند شیرفروش كه شخص تندخویی بوده جواب گفته بود كه اگر من در جای او بودم سر ای&#= 1606; دوازده دزد ر= 575; كه دائم به سرقت می‏پرد= 75;زند می‏بریدم و برای شاه می‏= 601;رستادم. فی‏الواقع ا= 86; خانة‏ خودما= 06; به مسافت یك سنگ‏انداز دور نرفته به سرما می‏ریز= 06;د و اموال ما را می‏چاپند. حاكم هم هیچ منقرض نمی‏ش= 08;د و از آنها پول گرفته می‏گذ= 75;رد به همین قسم نقدیات بپردازند. {بنابراین پادشاه با درنظر گرفتن كاردانی وی} او را به ریاس&#= 1578; 50 نفر قرار داده حكم كرد كه سر حاكم را ببرد و بعد همان شخص را مأمور كردم ب= 585; آن دوازده سر &#= 1576;ریده بیاورد.... در وقت اقامت ما در ایران این محض نهایت مقرب بود. فی‏&#= 1575;لحقیقه شخص بزرگ‏من= 88; و آدم درستی بود و در میان اهل دربار بر همه كس برتری داشت. ... شاه عباس غالباً افراد درجه پست را بدین قسم ترقی داد= 607; و به مراتب شوؤنات نائل ساخته است»(ص= 589; 69.68.67)

ž= 3;ین

«ایرانی= 75;ن به خدای واحد و مرتضی‏علی = 575;یمان دارند و محمد را پیغمبر بزرگ بزرگ می= 207;دانند»(ص97) جالب توجه اس= 578; كه آنقدر اظهار به تشی= 593; از طرق مختلف در رفتار و گفتار صفویا= 06; بارز بوده اس= 578; كه نویسنده دور از ایمان به خدا، و قبل از اعتقاد به نبوت حضرت مح= 605;د، اعتقاد به حضرت علی‏را مطرح می‏كند.

مثلاً در صفحة 122: «فی‏ال= ;واقع جشن با شكوهی بود. انواع نعمت‏ها از ق= 576;یل شیرینی‏های گوناگون خرم= 75; و گلابی و پسته و بادام و به و زردآلو و سایر فواكه و مرباها وفو= 585; داشت. ساقی‏ه= 575; كه پسرهای كوچك بودند ب= 575; لباس‏های جل= 01; به هر كسی كه م&= #1740;ل داشت شراب می= 207;دادند. در ختم مجلس اشخاصی كه در بیرون بودند به صدای بلند &#= 1740;ا علی می‏گفتن= 83;»

ملاحظه م= 740;‏شود كه تشیع صفوی به معنای وفق دادن شرابخواری و ذكر علی است(آوانس:211.1378).=

در جشنی كه در بازار قزوین برای ورود برادرا= 06; شرلی ترتیب داده می‏شود صندلی شاهانه‏ای (مكلل به فیرو&#= 1586;ه و یاقوت و شش الماس بزرگ) در وسط میدان= 740; قرار داده می= 207;شود «به سر آنتوا= 606; اشاره می‏كن= 83; كه بالای آن صندلی بنشین= 83; ولی وی از این كار اكراه دارد پادشاه در جواب می‏گ= 608;ید: به سر مرتضی علی قسم باید بر این صندلی بنشینید.... و حكم كرد كه با&#= 1740;د بر این صندلی بنشینند»(ص51و52= )

بنابر ای= 606; این باور تقو= 740;ت می‏شود كه نی= 585;وی اجتماعی مؤث= 85;ی كه در قرن دهم هجری از درون تصوف برمی‏خ= 40;زد و علی‏بن‏اب= 40;طالب به عنوان مظه= 585; محبوب آن به شمار می‏رود. در پی كسب قدرت بوده‏‏اند و با آشنایی دق= 740;ق و تكیه بر این عقیدة درونی جامعه شیعی، از مذهب تسنن دست برداشته = 608; توانستند نظام سیاسی خ= 608;دشان بر عمیق‏تری= 06; اعماق روح و وجدان و اندی= 588;ة توده بنا كنند.

در مورد مراجع دینی آ= 606; زمان كه بزرگان صوفی= 07; بوده‏اند آورده: «مردمان مقد= 87; دارند كه به آ&#= 1606;ها اعتماد زیاد= 40; دارند و وقتی می‏خواهند سفر كنند از انها استفسا= 85; می‏نمایندو آنها خبر می‏= 583;هند كه در این سفر چه پیش خواهد آمد. این اشخاص برهنه راه می‏روند. حتی پیراهن ندارند،‏ فق= 91; لباسی از نمد آبی رنگ می‏‏= 662;وشند و هر سال در روز قتل مرتض= 740;‏علی با كارد خود را مجروح می‏= 603;نند .... با كمال حضوž= 5; قلب نماز می‏= 711;ذارند و من بعضی از آنها را دیدم به طوری غرق عبادت شده بودند كه به ك&#= 1604;ی مبهوت گشته بودند»(ص66)=

همچنین د= 585; مورد ماه رمضان: «تقری= 576;اً در همان اوقا= 578;ی كه در انگلیس پرهیز نگاه م= 740;‏داریم. اینها روزه م= 740;‏گیرند كه بیست و نه روز طول می‏ك= 588;د»

می‏گوین= 83; شاه عباس برخلاف اجدا= 83; خویش فقط با اهل تسنن دشم= 606;ی داشت ولی با مسیحیان و با پیروان سایر = 575;دیان با گرمی برخورد می‏ك= 85;د. برای تایید ا= 740;ن نظر شواهدی ا= 586; سفرنامه می‏= 70;وریم. در هنگام حضو= 585; برادران شرل= 40; یكی از همراهان آنان به طور اتفاقی در را= 607; پله عمارت با شاه عباس برخورد می‏ك= 06;د شاه عباس او را با خود به تالاری می‏ب= 85;د و با وجود نبود صندلی چهارپایه‏ا®= 0; تهیه كرد «قا= 604;یچه‏ گلدوزی بر آن می‏ اندازد و پدشاه به من امر كرد بر رو&#= 1740; آن بنشینم. آن وقت شراب خواسته به سلامتی من باده نوشید و گفت نعل كفش ی&#= 1603; نفر عیسوی در نظر من بر بهترین شخص عثمانی ترجی= 81; دارد».(ص 55)=

و درجایی دیگر وقتی كش= 740;شی در دربار از شاه عباس دید= 606; می‏كند و خود را نایب پاپ و پاپ را عفو كننده معاصی مردم در این دنیا معرفی م= 740;‏كند شاه عباس به حرف وی اشكال گرفته و جز خدا و حضرت عی&#= 1587;ی (ع) كه فرستاده خداست كسی را شایسته این كار نمی‏دان= 83; و اطلاعات كاملی در باب ولادت حضرت ع= 740;سی (ع) و برخورد یه= ودیان با وی می‏دهد. می‏نویسد: «ك= 588;یش مات و متحیر مانده بود و ما همگی از جملات صحیحه پادشاه متعج= 76; شدیم زیرا كه او عیسوی نبو= 583; ولی به سر آنتوان گفت ك= 607; از وقت آمدن شما به اینجا من تقریباً م= 587;یحی شده‏ام». (ص 73)

= 8;جدد

در زمینة تجدد در دورا= 606; شاه عباس نمو= 583;ی در سفرنامه مشاهده نمی‏= 88;ود به جز اینكه در صفحه 97 در مورد صنعت اسلحه سازی م= 740;‏خوانیم« اگر چه در این اواخر بعضی‏= 07;ا نوشته‏اند ك= 07; در ایران استعمال اسلحة‏آتشی معمول نیست و= 604;ی من باید معتر= 601; شوم كه در هیچ جا لولة تفنگ بهتر از لوله‏های ای= 85;ان ندیدم و یا پادشاه در جن= 576; عمارت سلطنت= 40; خود در اصفها= 606; قریب دو دویس= 578; نفر عمله دار= 583; كه مشغول این كار هستند و دائم تفنگ و ت&#= 1740;روكمان و نیزه و شمشی&#= 1585; می‏سازند»(ص70)<= /span>

به نظر نگارنده می‏= 85;سد كه شاه عباس در عرصه ارتباطات بی= 06;‏المللی اطلاعات كاف= 40; در رابطه با تحولات مغرب زمین داشته است. و چنین احترامات و پ= 584;یرایی‏ها و مراسم با شك&#= 1608;ه كه از لحظه ورود برادرا= 06; شرلی آغاز می= 207;شود. حاكی از آنست. شاه عباس چنا= 606; آگاهی ژرفی ا= 586; ظرایف دیپلم= 75;سی داشت كه حتی در پذیرایی‏= 07;ایی كه برای سفیر= 575;ن ترتیب می‏دا= 83; ملاحظات رابطه نیروه= 75; را در نظر می‏&#= 1711;رفت.

وی در محدوده پادشاهی خودكامه دری= 75;فتی از مناسبات جهانی داشت ك= 607; در نهایت با تامین مصالح ملی ایران سازگار بود(آوانس:209.1378).

نتیجه آنكه وی در رابطه با تجد= 583; تا حدی نقش جد&#= 1740; غرب را بر تحولات آیند= 07; ایران پیش‏ب= 40;نی می‏كرده است.

= 6;تیجه:

سفرنامه برادران شرل= 40; انعكاسی از واقعیت‏هاس= 8; از منظر سیاح= 740; كه برای اولی= 606; بار به ایران آمده است. ایر&#= 1575;داتی كه برخی افرا= 583; بر سفرنامه‏ها®= 0; سیاحان خارج= 40; به ایران مطر= 581; می‏كنند كه ب= 607; دلیل خاستگا= 07; متفاوت فرهن= 11;ی آنها دلایل بعضی رفتاره= 75; را به خوبی نفهمیده و یا به تحریف آنه= 575; پرداخته‏انž= 3; در مورد سفرنامه برادران شرل= 40; صدق نمی‏كند. در پایان كتا= 576; مقاله‏ای تح= 78; عنوان پاسخ ب= 607; ادعاهای برادران شرل= 40; توسط علی دهباشی آورد= 07; شده است كه بعضی نقدها ب= 587;یار جانبدارانه مطرح شده‏ان= 83; زیرا نویسند= 07; را به سخره می&#= 8207;گیرد كه چرا واقعی= 578;‏هایی را از ایران (مفاسد اخلاق= 740; و اجتماعی) انعكاس می‏د= 07;د كه بدتر از آنش در غرب صورت می‏گیر= 83;.

به هر حال به نظر من با ا&= #1740;ن نقدها نمی‏ت= 08;ان دامن شاهان و برخی طبقات اجتماعی را ا= 586; بسیاری انحرافات اخلاقی و تحر= 740;ف در دین توسط عامه و ... پاك كرد.

در زمینه سنت‏ها آنها را جالب توجه و دل نشین می‏&#= 1583;اند (مهربانی مردم) معماری را خارق‏العاد = 7; و ساختمان را مستحكم معرف= 40; می‏كند و در زمینه سنت‏ه= 75;ی دینی كاملاً = 576;ی‏طرفانه آنها را گزار= 588; می‏دهد. و در نهایت در زمی= 606;ه پادشاهی در مورد استبدا= 83; و خودكامگی نظام پادشاه= 40; در ایران ابراز تعجب م= 740;‏كند.

<= span dir=3DLTR style=3D'font-size:10.0pt;line-height:140%;font-family:Tahoma;col= or:black'>

[1] . سفرنامه برادران شرل= 40;، ترجمه آوانس= 48; به كوشش علی دهباشی، نشر به دید، تهران، 1378،

[2] . رجایی، فرهنگ، مشكل= 07; هویت ایرانی= 75;ن امروز، نشر ن= 740;، چاپ سوم تهران، 1385، ص 139

[3] . طباطبایی= ، سیدجواد. دیب= 575;چه ای بر نظریه انحطاط ایرا= 06;، نشر نگاه معاصر، تهرا= 06;: 1380،