working paper-sedighi

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>دانشکده علوم اجتماع= 40; دانشگاه تهران

<= b>

<= b>خودكامگی معلول فرهنگ قبیله ای

<= b>نقد و بررسی کتاب: جامعه شناسی خودكامگی. نوشته علی رضاقلی

<= b>

<= b>فاطمه صدیقی

<= b>Ermia3315@= yahoo.com

<= b>

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>کارنوشت دانشجویی بر= 75;ی درس مبانی تا= 585;یخ اجتماعی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ا= 740;رانی

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>زیر نظر دکتر جوا= 583;ی یگانه

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

&nb= sp;

<= /p>

● اطلاعات کتاب شناختی:

ر&= #1590;اقلی،علی(چ= 5;پ یازدهم،1383)،ج= 75;معه شناسی خودكامگی، تهران، نشر ن= 740;

&nb= sp;

مقدمه= ;

كتاب جامعه شناسی خودكامگی تح= 78; عنوان فرعی تحلیل جامعه شناختی ضحاك ماردوش در سا= 604; 1373 توسط علی رضاقلی نوشت= 07; شده و مانند كتاب دیگر ای= 606; نویسنده، جامعه شناسی نخبه كشی، با استقبال قاب= 04; توجهی روبه ر= 608; گشته و اكنون به چاپ یازده= 605; رسیده است. "علی رضاقلی" با نوشتن دو کتاب جامعه شناسی نخبه ک= 588;ی و جامعه شناس= 740; خودکامگی به عنوان روشنفکری چهره شد که علل عقب ماند= 711;ی ایرانیان را نه در "استعمار" که در "فرهنگ سفله پرور ای= 585;انی" می داند. او اخ&= #1740;راً مقاله ای 66 صفحه ای نوشت= 607; و در آن وضعیت اقتصادی ایر= 75;ن را از دیدگاه جامعه شناخت= 40; مورد بررسی قرار داده است. رضاقلی هم اکنون نیز سرگرم نگارش کتابی است با عنوان جامعه شناسی اقتصا= 83;ی ایران.

اما در مورد كتاب حاضر :

" كشورهایمان چون از تجمع ما پدیده آمد= 607; اند، همان هستند كه ما هستیم؛ قوان= 40;ن و احكامشان ب= 585; مبنای طبایع ما و اعمالشا= 606; كردار زشت و ز&#= 1740;بای ماست در مقیا= 587;ی بزرگتر."(صفح= 07; 21)

مت&#= 1606; فوق را می توان به عنوا= 606; چكیده آنچه د= 585; كتاب جامعه شناسی خودكامگی بی= 75;ن شده ذكر كرد. رضاقلی در ای= 606; كتاب برآمدن خودكامگان ر= 75; به عنوان صفت بارز تاریخ ا= 740;ران برگزیده است= 63; صفتی كه در طول این تاری= 582; به طور متداو= 605; قابل پیگیری است. او با استناد به ای= 606; نكته كه ویژگ= 740; های تاریخی تكرار پذیرن= 83; و به بیانی همواره روح تاریخ بر زما= 606; حال حكمفرماست؛ معتقد است با= 740;د برای فهم جامعه امروزمان به مطالعه الگوهای رفتاری حاكم بر روابط اجتماعی و سی= 575;سی گذشته و تاری= 582;مان بپردازیم. ام= 575; نه به این صورت كه تمام مشكلات را به گردن پدیده ا= 740; خاص مثلا خودكامگی بی= 06;دازیم. بی شك وجود حاكمان = 582;ودكامه پدیده ای تكرار شونده در تاریخ ماس= 578; اما آیا خودكامگی دل= 40;ل اصلی عقب افتادگی ایر= 75;نیان است؟ آیا از ب&#= 1740;ن رفتن یك حاكم خودكامه راه حل مشكل است ؟ &= #1740;ا خودكامگی خو= 83; معلول تعامل سایر پدیده ه= 575;ی اجتماعی است = 608; تا تغییر ساختار خودكامه پرو= 85; هر حاكمی به سوی خودكامگ= 40; می رود ؟ از دید رضاقلی فرهن= 11; ایرانی همواره كوشی= 83;ه خودكامگی را به عنوان عام= 604; اصلی عقب افتادگی خود معرفی كند در حالی كه این پدیده خود حاصل عمل متقابل هزاران پدید= 07; اجتماعی در طول تاریخ است. ذهن ساده اندیش عقب افتادگی و سا= 740;ر مشكلاتش را ب= 607; خودكامگی ارجاع میدهد = 608; خودكامگی را نتیجه بی تقو= 575;یی، خودخواهی فر= 83;ی و ... میداند، اما در تحلیل جامعه شناخت= 40;، خودكامگی و استعمار و از این قبیل همه حاصل فعالیت اجتماع هستن= 83; و حتما به علت روابط عناصر موجود به وجو= 583; آمده و پاسخ گوی پاره ای از نیازهای جامعه می باشند.

آق&#= 1575;ی رضاقلی معتق= 83;ند ایران دارای فرهنگی قبیل= 07; ایست كه به دل&#= 1740;ل وجود مناسبا= 78;ی خاص نظام خودكامگی را در خود می پرورانده و د= 585; طول تاریخ بدان تداوم بخشیده است. ی&#= 1593;نی این عنصر سیا= 587;ی بازتابی است از روابط عناصر اجتما= 93;ی موجود با هم.

وی در ادامه به ذكر ویژگی ها= 740; این فرهنگ قب= 740;له ای و بیرون كش&#= 1740;دن آنها از داستان نماد= 40;ن و تاریخی حكی= 605; فرزانه توس م= 740; پردازد. برای تحقق این منظور قسمتی از شاهنامه ر= 575; كه به برآمدن و افول جمشید و ضحاك و در انتها جایگز= 40;نی فریدون با ضحاك پرداخت= 07; است برمی گزی= 606;د و عوامل مشتر= 603; در روند طلوع= 548; حكمرانی و افول این سه را بیرون كشی= 583;ه، آنها را بر مبنای همان عناصر فرهنگ= 40; و اجنماعی مشترك در یك نظام قبیله ا= 740; تحلیل می كند. در همین راست= 575; برای تاكید ب= 585; عناصر مورد نظر از سایر كتب تاریخی مانند تاریخ = 576;یهقی، سیاست نامه، اخلاق ناصری = 608; ... هم مثالهایی مرتبط با متن می آورد.

رضاقل= ;ی در تعریف جامعه سنتی و قبیله ای به ا&#= 1740;ن نكته اشاره دارد كه در یك نظام قبیله ا= 740; افراد دست بسته تقدیرا= 06;د و در درمان پد&#= 1740;ده های اجتماعی هم مانند پدی= 583;ه های طبیعی خو= 583; را ناتوان حس می كنند و هرگاه فشار و سختی بالا می گیرد دست به دامان نیروه= 75;ی غیر طبیعی می شوند و به جای تلاش در جهت بهبود اوضاع به دعا و جادو روی می آورند لذا جامعه قب= 740;له ای جامعه ای شدیدا دینی است و از دین ن&= #1740;ز در راستای همان فرهنگ ق= 576;یلگی استفاده می كند. انسانها در = 575;ین نظام هیچ گون= 607; توانایی جهت اصلاح امور د= 585; خود نمی بینن= 583;. نوع نظام سیا= 587;ی یك ساختار قب= 740;له ای به دلیل نبود نهادها= 40; تحدید كننده به سمت ایجاد قدرت مطلقه م= 740;ل می كند، این قدرت مطلق به سمت فساد و زور گویی متم= 575;یل است( همانطور كه با استفاد= 607; از زور روی كار آمده است) و بعد از مدتی&#= 1548; به دلیل بالا رفتن میزان فشار و اختنا= 602; و عدم اجازه به شكل گیری مبارزه در رژ= 740;م جهت اصلاح امور، مبارز= 07; با رژیم در بی&#= 1585;ون از ساختار سی= 575;سی حاكم شكل می گ&#= 1740;رد و این مبارزه تا بر افتادن پادشاه ظالم = 608; آمدن پادشاه= 40; دیگر(كه به دل&#= 1740;ل نوع نظام سیا= 587;ی او هم به مرور به سمت فساد پ&#= 1740;ش میرود) ادامه می یابد. این س&= #1740;كل كه دائما در تاریخ ایران تكرار شده باعث سلب امن= 740;ت و در نتیجه عدم رشد اقتصادی در كشور گشته است؛ اما به دنبال وضع نا به سامان امن= 740;تی و اقتصادی موجود در كشو= 585; مردم به جای آنكه به ناكارامدی س= 40;ستم پی ببرند كسی را كه در راس آن بوده محكو= 605; می كرده اند و همواره آرزو= 40; فردی با تقوا و شایسته را داشته اند كه بر مسند حكمرانی تكی= 07; زده و اوضاع كشور را به سامان كند. ای&#= 1606; آرزوی اصلاحات از بالا همواره در فرهنگ ایر= 575;نی بوده و هنوز هم رگه هایی از آن قابل مشاهده است؛ آرزویی كه به دلیل نوع ساختار اجتماعی سیا= 87;ی خودكامه پرو= 85; ایران هرگز امكان تحقق ن= 740;افته و احتمالا نخ= 608;اهد یافت. ساختار= 740; كه از جمشید ی&#= 1586;دان پرست دارای فره ایزدی كس= 740; را می سازد كه لاف خدایی می= 586;ند و سپس برای درمان وجود چ= 606;ین جمشیدی رو به سوی چنان ضحا= 603;ی می نهد .

به اعتقاد رضاق= 04;ی " جوامع انسانی زمان= 40; طولانی طی كرده اند تا جرم را از حالت تعلق به فرد جدا كنند و به آن حالتی اجتماعی بدهند. مجرم را متجاوز به حقوق اجتماع = 605;ی دانند و عمل او را یك پدید&#= 1607; اجتماعی تلق= 40; می كنند. این گونه تلقی محاسن زیادی دارد زیرا اجازه میدهد جرم را پدیده قانونمندی تصور كنید و بشناسید و اقدامات احت= 40;اطی پیشگیرانه ر= 75; در مورد آن به كار برید. در چنین بعدی هم از تكرار جرم به طور نسبی جلوگیری می شود و هم مجرم اصلاح می شود و اگر خودكام= 711;ی جرمی سیاسی و پدیده ای اجتماعی تلق= 40; شود به طور قطع به دنبال زمینه های رش= 583; آن و اقدامات پیشگیرانه برای بروز آن می روند، سعی می كنند آن را بشناسند و عوامل پدید آورنده آن را بیابند. اما اگر خودكامگ= 40; در خودكامه خلاصه شود و با دید فردی و متغیرهای شخ= 89;ی با آن برخورد گردد، حاكم خودكامه را ب= 575; خودكامه دیگ= 85;ی جایگزین می كنند و این همان روند جم= 588;ید، ضحاك و فریدو= 606; می شود كه با خسارتی جبرا= 06; ناپذیر برای مملكت همراه است."( صفحه 105) =

كتاب به سه بخش اصل&#= 1740; تقسیم می شود كه به ترتیب روند شكل گیر= 740; سه دوره پادشاهی را د= 585; ایران بر اسا= 587; شاهنامه برر= 87;ی می كند؛ پادشاهی جمش= 40;د، ضحاك و فریدو= 606;. من در این جا به طور خلاصه به شرح ویژگی های نظام اجتماعی و سی= 575;سی كه آقای رضاق= 604;ی برای هر كدام از این سه پادشاه برشمرده می پردازم تا در ادامه مشتركات این سه دوره بهتر مشخص شود.

جمشید= ;

شرایط كشور هنگام ب= 607; تخت نشستن جم= 588;ید: پس از طهمورث جمشید فرزند او كه دارای فر شاهی و شكوه و عظمت پادشاهان اس= 78; به تخت می نشی&#= 1606;د و با تجلی قدرتش مردم سرتاسر ایرا= 06; غلام و بنده جمشید می شوند. مردم ام&#= 1740;دوارند كه آبادانی توسط این تخت در جامعه به وجود آید. نظام سیاسی ا= 740;ران یك نظام میلی= 578;اریزه با تكیه بر استعدادهای فردی شخص حاك= 605; است از این رو اگر حاكم خوب باشد كشور به سمت آبادانی = 605;ی رود و اگر بد باشد مسیر قهقرایی در پ= 740;ش می گیرد. به هر تقدیر جمشید پادشاه ایرا= 06; می شود "و از آنجا كه در چن&#= 1740;ن جامعه ای ساختار مدنی توان گستردن = 608; نگهداری نظا= 05; سیاسی را ندارد ، ارتش محل اتكای نظام سیاسی م= 740; گردد."( صفحه 38)

ویژگی های حكمرانی جمشید: از آنجا كه فرهن= 711; قبیله ای فرهنگی دینی است حاكمان س= 740;اسی همواره برای كامل كردن سلطه خود ناچار به استفاده از عناصر دینی هستند. جمشید نیز كه از این ویژگی آگاه بوده برای گستردن حاكم= 40;ت خود مقام ریا= 587;ت روحانی را هم به خود اختصا= 589; می دهد و موبد&#= 1740; را نیز از آن خود می شمارد بدین ترتیب دامنه سلطه س= 740;اسی او گسترده تر می شود و قدرتش انحصا= 85;ی تر می گردد.

جمشید پس از رسیدن به قدرت ابتد= 575; به سر و سامان دادن ارتش می كند" چرا كه در حكومت سپا= 607;یگری اولین و ضرور= 740; ترین كار نگهداری سپا= 07;یان و سیر كردن شكم آنان است و البته اگر نظام اقتصاد= 40; چنین اجازه ا= 740; را ندهد راه حل بعدی غارت كشور خود و كشورهای مجاور است و ا&#= 1740;ن بارزترین صف= 78; حكومت سپاهی= 11;ری است ."( صفحه 42)ف&= #1585;دوسی بارها اشاره كرده كه شاه= 606;امه كنایه ای از تاریخی است ك= 607; خود او شاهد بخشی ا= 586; آن بوده است برای مثال" سلطان محمود كه معاصر فردوسی است تمام زندگی س= 740;اسی اش در اردوكش= 740; های جنگی خلاصه می شود. "( صفحه 42) چرا كه پادشاهان برای تثبیت و نگهداری قدرتشان چار= 07; ای جز ساكت و س&= #1740;ر نگه داشتن نظامیانی كه حامیان اصلی تاج و تخت هستند نداشتند. پس از ارتش جمشی= 583; به سامان داد= 606; وضع صنعت نسا= 580;ی می پردازد. دامنه اقدامات از بالا به پایی= 606; تا بدانجا گسترده می شو= 583; كه پادشاه شخصا باید به امر نساجی هم بپردازد.

برای جلوگیری از انحصار قدرت در دستان پادشاه و شكل گیری حكومت ه= 575;ی خودكامه وجو= 83; نهادها و طبقات دیگری كه دارای حدی از قدرت باشن= 583; لازم است. در اروپا نهاد ك= 604;یسا و طبقه اشراف به تعدیل قدر= 578; پادشاه می پرداخته اند. "كلیسا به = 83;لیل انسجامی كه داشته برای تعدیل قدرت س= 740;اسی بسیار مفید بوده. " صفحه (49) = در مورد اشراف ه= 605; باید گفت كه" این طبقه در دوران هایی ا= 586; تاریخ از عناصر سازند= 07; ساختار حكوم= 78; های دموكراس= 40; لیبرال بعدی بوده است. اشراف در زمی= 606;ه سیاسی به علت قدرتی كه داشته اند، قطعا و بدون تردید در مقابل قدرت شخصی سیاسی خودكامگان ا= 40;ستادگی كرده و از عوامل مهم تح= 583;ید قدرت مطلقه س= 740;اسی بوده اند و ای&#= 1606; امر یكی از مهمترین عناصر سازند= 07; ایست كه قدرت را به صورت نهاد= 740; در آورده است."( صفحه 45) ح&= #1575;ل به بررسی طبقات در تار= 740;خ ایران و البت= 607; در زمان جمشی= 583; به نقل از آقا&#= 1740; رضاقلی می پردازم، تا مشخص شود كه ا&#= 1740;ن طبقات تا چه حد امكان تعد= 740;ل قدرت سیاسی ر= 575; داشته اند .

طبقات موجود در جامعه:

· = م&= #1608;بدان :" علمای زمان فردوسی به علت عدم تشكل نتوانستند همچون كلیسا = 608; اشرافیت اروپا از عوامل تحدید قدرت سیاسی باشند. شواهد تاریخی نشان = 605;ی دهند كه علما سازمان متشك= 04;ی نداشته اند و نه تنها از نظر اجتماعی از چنین سازمانی محروم بوده اند بلكه از نظر استنباط = 608; روش نیز دچار تشتت آراء، ك= 607; از ویژگی های حیات اجتماع= 40; گذشته است، بوده اند و از این نظر نتوانسته ان= 83; در زمینه سیا= 587;ی منشاء اثری سازنده باشند، ولی ش= 603;ی نیست كه در نهایت مرجع تظلمات مردم به شمار می رفته اند كار= 740; كه جمشید می كند، اختصا= ;ص عنوان موبدی به خود، حاكی از موضع ضعف موبدان است ك= 607; قدرت سیاسی م= 740; تواند به راح= 578;ی آنها را مهار كند."( صفحه 49)

· = س&= #1662;اهیان: این گروه كه به گواه تاریخ خود حافظ تاج و تخت بوده اند و نگهداری كشور نیز به نوعی توسط آنان انجام م= 740; گرفت می توانستند گروهی برای تعدیل قدرت مطلقه باشند آنها تا امكا= 606; بهره برداری از خوان گسترده كشور را می داشتند و می توانستن= 583; به راحتی به غارت و چپاول بپردازند مشكلی با پادشاه نداشتند لذا پادشاهان دس= 78; ایشان را در چپاول باز می گذاشتند كه اگر چنین نمی كردند و شكم لشكریان عظی= 05;ی كه به كمكشان به تخت نشسته بودند گرسنه = 605;ی ماند زمزمه ه= 575;ی توطئه و خیان= 578; ایشان آغا= 86; می شد." تجربه نشان داده كه پادشاهان نالایق با تك= 740;ه به نظام ارتش غیر قابل كنترل مضرتر= 40;ن نوع حكومت سی= 575;سی را تشكیل داد= 607; اند كه متاسفانه ای= 06; نوع قدرت سیا= 587;ی متكی بر فرهن= 711; قبیله ای از اجزای لاینف= 03; تاریخ سیاسی گذشته ایران بوده است."( صفحه 50)

· = د&= #1607;قانان:" دهقانا= 06; در زمان ساسا= 606;یان و قبل از آن موضعی به مراتب بهتر ا= 586; زمان بعد از اسلام داشتن= 83;. آنها دارای پ= 575;یگاه اجتماعی بود= 07; و از استقلال= 740; نسبی برخوردار بودند. ایشان بعد از اسلام به سختی توانستند پاره ای از امتیازات خو= 83; را حفظ كنند و این حفظ امتی= 575;زات نیز مشروط به سازگاری با قدرت سیاسی بود. بدین ترت&#= 1740;ب اشراف ایران همچون روحان= 40;ت نتوانستند ب= 07; صورت جدی و طبقه ای در تقسیم قدرت س= 740;اسی شركت كنند".( صفحه51)

"یكی از علل بی ثباتی اشراف= 40;ت در ایران عدم احترام به مالكیت بود. مالكیت در ای= 606; مرز و بوم از متزلزلترین مفاهیم است. ما هرگز شاهد رشد اقتصاد ا= 740;ران به صورت جدی و مداوم نبوده = 575;یم. تزلزل اقتصا= 83; و اشرافیت نكته مثبتی برای رشد ضحا= 603; است چون قدرت اقتصادی یكی از قدرت های تحدید كننده قدرت سیاسی است."( صفحه 52)

· = ت&= #1608;ده مردم:= دسته چهارم توده مردم عا= 583;ی اند كه به مشاغل عمومی مشغول اند و همیشه گرفتا= 85; رنج معاش اند و آماده سركش= 740;.

قدرت مطلقی كه رو به فساد می رود: تا ای = 6;جا توضیح داده شد كه قدرت برای تعدیل ن= 740;ازمند وجود نهادها= 40;ی است كه در جامعه ایران موجود نبوده اند. در چنین جامعه ای پادشاهی قوی همچون جمشید وقتی خود را ی&#= 1603;ه تاز صحنه سیا= 587;ی و میدان قدرت می بیند از بندگی یزدان هم سر می تابد و خود را حاكم مطلق می نامد. جمشید یزدان پرست تنها در ساختاری كه تعریف شد می &#= 1578;واند از یزدان روی برتابد.

" این طرز تفكر پادشاه با تل= 602;ی های اجتماعی مزبور همباف= 78; است آن اهل علم و دین خاموش با این قدرت سیاسی سازش دارند. لشكری تاراجگر با مردم ساكت و بدون فعالیت كه آرزومند س= 740;صد سال عمر بدون درد و رنج و زحمت و بیمار= 740; هستند متناس= 76; است. و همه این&= #1607;ا زیبنده پادشاهی پادشاه یزدا= 06; پرست و اهورا= 740;ی است كه پای از گردون فرا نهد. او در توص&= #1740;ف فردی و با توجه به متغی= 585; های شخصی مرد خوبی است. چنی&#= 1606; شخصی چون در نظام روابط اجتماعی در راس یك نظام س&#= 1740;اسی_ارتشی و بدون نهاد های تحدید كننده قدرت قرار گیرد، س= 585; از همه چیز و حتی یزدان می پیچد و اعلام می كند كه همه چیز شما از من است و هیچ گونه شركت جد= 740; در قدرت سیاس= 740; نیز برای شما متصور نیست و چاره ای جز تحمل خودكام= 11;ی مطلق ندارید.(&#= 1589;فحه 57) در فضایی كه فردوسی توصی= 01; كرده بسادگی = 605;ی توان مشاهده كرد كه چگونه قدرت به سوی تمركز گرایش = 662;یدا می كند و مطلق می شود و قدرت مطلق، مطلقا فاسد می شود و فساد می كند".( صفحه 60)

شیوه برخورد مردم با ستم: ح&= #1575;ل كه جمشید از ی&#= 1586;دان هم،كه به نوع= 740; آخرین عنصری است كه می تواند به تعد= 740;ل قدرت پادشاه پرداخته وی ر= 575; از ستم باز دارد، سر بر تافته و احتم= 575;لا جور و ستمش بی&#= 1588; از همیشه گشت= 607; است باید دید مردم با ستم هایی كه به ای&#= 1588;ان روا می شود و شرایط بد معی= 588;تی و امنیتی چگونه برخور= 83; می كنند." جامعه ای كه در نصب پادشا= 607; به صورت واقع= 740; و عینی دخالت= 740; ندارد؛ از اهرم های سیا= 587;ی لازم برای خل= 593; حاكم نیز برخوردار نی= 87;ت؛ تخت شاهی صرف= 575; به كمك نیروه= 575;ی ارتش بر پای م&#= 1740; ماند؛ پادشا= 07; هم در مقابل اختیارات خو= 83; مسئولیتی در مقابل ملت احساس نمی كند؛ اگر پادشاه از را= 607; برگشت و ظلم پ&#= 1740;شه كرد تنها راه ارادی باقی مانده برای چ= 606;ین جامعه ای راه دعا و نفرین است . او از این طریق می خواه= 583; بر عوامل اجت= 605;اعی تاثیر بگذار= 83; و پادشاه را سرنگون كرده شاهی دیگر بی= 575;ورد".( صفحه67)

"این موارد حالت ذهنی جامعه است ولی آنچه در عمل و واقع&#= 1740;ت ایران زمان فردوسی و بعد از آن اتفاق افتاد این بو= 583; كه نظام سیاس= 740; به علت مفاسد اقتصادی _اجتماعی و نبود فرهنگ اشتراك مساع= 40; از حمایت مرد= 605; محروم می ماند. در این گونه مواقع نظام ارتشی دارنده تخت م= 607;ی نیز از فرط فساد از كار باز می ایستا= 583; و آنچه در عمل شكل می گرفت ا&#= 1740;ن بود كه نظام س&#= 1740;اسی با تعرض یك نی&#= 1585;وی نظامی خارجی = 740;ا شورش نیروها= 40; داخلی متلاش= 40; می شد و حكومت ساقط می گشت و مردم تسلیم حاكم جدید می گشتند و همین را ناشی از فضل خداوند و سرانجام ماورایی ظال= 05; می دانستند." (صفحه 67)

حال ك = 7; جمشید ادعای خدایی كرده و جورش از حد گذشته مردم ب= 607; تدریج از گرد او پراكنده شده روی به نی&#= 1585;وی جدیدی می آورند كه در خارج از مرزه= 575;ی ایران در حال شكل گیری است.

ضحاك<= /o:p>

روند شكل گیری ضحاك: در خارج از ایرا= 606; مرداس نامی خدای ترس و سلحشور حكمرانی می كرد كه تعداد بی شماری گاو و بز داشت كه هركس می خواس= 578; به رایگان از آنها شیر بر م&#= 1740;داشت. مردم ایران ك= 607; به تعبیر رضاقلی"ملت= 740; هستند كه رغب= 578; كار تولیدی ندارند"( صفح= 07; 71)" و در فكر این هستند كه در سرزمین مجاو= 85; خور و خواب بی&#= 1588;تری هست"( صفحه 72)ر= 608; به سوی این حاكم حركت می كنند كه دچار كس دیگری می شوند. مرداس پسری دارد ضحاك نام كه به دنبال تخت پدر است و از ا&= #1740;ن رو به توصیه ش&#= 1740;طان پدر را می كشد. بدین ترتیب ضحاك به جای پدر بر تخت شاهی می نشین= 583; و به قول رضاقلی از آنجا كه هیچك= 583;ام از سیستم های تعدیل قدرت ك= 607; در اروپا وجو= 583; داشته اند نظ= 740;ر اشراف،كلیس= 5; یا قانون وجود نداشته اند قدرت ضحاك نی= 586; به سوی خودكامگی می رود.

· = &nb= sp; س&= #1662;اهیان<= /p>

ضحاك هم كه به كمك ن&= #1740;روی نظامی در پی حفظ قدرت است بعد از رسیدن به پادشاهی سود و زیان را به لشكریان م= 740; بخشد.

"این بخشش اجباری ناشی از مكان= 740;سم به قدرت رسید= 606; است. چرا كه پادشاهان عملا به كمك ن&#= 1740;زه گذاران به تو= 601;یق دست یافته ان= 583; و مردمی هم كه به عنوان سپا= 607; گرد كسی جمع م&#= 1740; شده اند یك انگیزه بیشت= 85; نداشسته اند = 608; آن هم این بوده كه از آسانترین را= 07; ثروتمند شون= 83; به همین دلیل كمك می كرده اند كه كسی پادشاه شود ت= 575; از پادشاهی ا= 608; بهره گیرند".( صفحه 86)

"بعد از استقرار ب= 585; تخت شاهی برا= 740; ضحاك جز جهان= 711;یری چاره ای نیست. حكومتهای ای= 85;انی و حكومتهای همجوار به دل= 575;یل ساختاری عموما اقدام به توسعه مناطق نفوذ خ= 608;یش می كردند كه م&#= 1607;مترین عوامل این توسعه طلبی عبارتند از:

عدم وجود مفهوم م= 604;یت؛ در نتیجه تصر= 601; سرزمین های همسایه با مشكل و مخالف= 578; روحیه ملی جوامع شكست خورده روبه ر= 608; نمی شده است.در نتیجه تاختن به این سرزمین ها مشكلی جدی بر= 575;ی مهاجمان ایج= 75;د نمی كرده بلك= 607; عموما با استقبال عناصر با نفو= 584; داخلی نیز مواجه می شده.

دیگر = 5;ینكه چون حكومت فر= 583;ی بوده اگر شخص حاكم حوصله لشكر كشی و طبع جهانگشا= 40;ی داشت می توانست این خواسته خود ر= 575; ارضاء كند و زمینه كار مه= 740;ا بود.

نكته بعدی تامین ه= 586;ینه سپاه بود. همانطور كه پ= 740;شتر توضیح داده ش= 583; تامین هزینه سربازان از ط= 585;یق لشكركشی ها مقدور می شد."(صص87و88)

ماردو= ;ش شدن ضحاك: د&= #1585; این قسمت رضا قلی به این نكته می پردازد كه وق= 578;ی قومی گرسنه ب= 607; پادشاهی برس= 83; اولین فكری ك= 607; دارد سیر كرد= 606; شكمش به بهتر= 740;ن نحو است لذا به قول فردوس= 740; شیطان به صور= 578; خوان سالاری كه خورشهای ن= 740;كو و لذیذ می پزد و شاه را فربه می كند بر ضحاك ظاهر می شود. حاصل این خوردن بی حسا= 576; نارضایتی مردم بوده كه به دنبال آن ضحاك و ندیما= 606;ش فشار را بر رو&#= 1740; مردم بیشتر م= 740; كرده اند تا ن&#= 1740;ازهای مالی را تامی= 606; كنند. دراین حال آدمكشی گسترش می یاف= 578;ه. در این قسمت ش&#= 1740;طان در حالتی نما= 583;ین بر دوش های ضحاك بوسه می زند و از جای بوسه او دو مار می رویند كه نماد مشكلات اقتصادی و سی= 575;سی هستند كه نظا= 605; حاكم را در بن بست قرار داد= 607; اند؛ نه می تواند فشار نظامی را كم كند و نه می تواند آرامش نسبی مردم را تامین كند و مردم را آرام نگه دارد و مثل همیشه بس= 740;ار ساده گرایان= 07; و با حماقت ساختاری با مسائل پیچید= 07; اجتماعی برخورد می كن= 583; و اقدام به بر&#= 1740;دن مارها می كند اما هربار كه آنها را می برد دوباره م= 740; رویند. بعد از آنكه نظر كارشناسان كاری از پیش نمی برد ابلی= 587; در قالب پزشك= 740; بر شاه ظاهر شده به او می گوید راه درمان دردش خ= 608;راندن روزانه مغز د= 608; جوان به مارهاست، از = 575;ین طریق به طور تلویحی نیرو= 40; فكری و احتمالا معترض جامعه كم خواهند شد&qu= ot; و این راه در انتها به تهی شدن نیروی انسانی می انجامد".( صفحه98)

دل گسستن مردم ا= 586; جمشید و روی آوردن به ضحاك: "بنا به تصویر فردوس= 40; و تایید واقع= 740;ت تاریخی مردم = 662;یرامون هركس كه امكا= 606; دسترسی به قدرت برای او مهیا بود گرد می آمدند و می خواستند كه ا= 586; قبل او چیزی نصیبشان شود = 740;ا به احتمالی د= 585; جوار او از ستم حاكم پیش= 740;ن برهند."( صفحه101)فردوسی از یك سو با مطالعه گذشت= 07; ناظر گسستن ا= 740;رانیان از ساسانیان = 608; پیوستن آنها به عربها بود= 607; و از سوی دیگر فرو ریختن سامانیان و برآمدن اولی= 06; سلسله تركان در شرق ایران را مشاهده كرده."( صفحه 100) از نظر همكاری رجال ایرانی با "بیگانگا&#= 1606; نیز جای هیچ گونه تردیدی = 606;یست. از آنجا كه ای&#= 1606; پادشاه یعنی ضحاك مهتر اس= 578; و پر از هول و اژدها پیكر = 575;یرانیان در پی او روانه می شوند."( صفحه102) بدین ترتیب ضحاك كه میل به كشور گشای= 740; ( بنا به دلایل پیشتر یاد شد= 607; ) داشته با همراهی مردم = 608; رجال ایرانی وارد ایران شده و جمشیدی را كه دیگر اكنون سپاهی= 75;ن هم ازگردش پراكنده شده اند با اره به دو نیم می كند، كاری كه &#= 1740;كی دیگر از مصاد= 740;ق فرهنگ قبیله = 575;ی است و مردم هم ظاهرا با آن مشكلی ندارن= 83;.

در انتهای كار جمشید فردوس= 40; به بیان این نكته می پردازد كه هرچقدر هم كه زمانه به جمش= 740;د فرصت عیش و نوش داد و عمر طولانی چه فا= 740;ده چون در آخر كار چنان باز= 740; نغزی بر سرش آورد؟ این بی= 575;ن فردوسی به نو= 593;ی بیانگر "یاس روانی موجود در جامعه نسب= 578; به فعالیت ها= 740; سیاسی است. ای&#= 1606; روحیه یاس با روحیه اسیر سرنوشت بودن سازگاری دار= 83; و انسان را از فعالیت های ج= 583;ی در زندگی اجتماعی باز = 605;یدارد كه در نهایت تفكری ضحاك آفرین است. نكته دومی كه انتهای داستان جمشی= 83; برای ما یادآ= 608;ر می شود روحیه جبری و قضا و قدری و تسلیم سرنوشت بودن است. روزگار بازی نغزی كرده كه از تصرف بشر بیر= 608;ن است و چاره ای جز تسلیم در مقابلش نیست.. آثار نویسند= 11;ان معاصر فردوس= 40; مملو از این روحیه تسلیم = 608; یاس است. این تفكر جبری از اجزای جدایی ناپذیر فرهن= 11; گذشته ایران محسوب می شود كه محیط مناس= 576;ی برای پرورش ضحاك بوده است."( صص 108و 109)=

به تخ= 8; نشستن ضحاك:" با تسلط ضحاك بر تخت شاهی نمونه عالی حكومت ایرا= 06;ی بر اركان كشو= 585; استوار می گردد و تمامی ویژگی هایی ك= 607; عموما این نو= 593; حكومتها دارند در آن جلوه گر می شود. دست لشكر&#= 1740;ان و اوباش و اراذل به جان و مال مردم باز و جادو، خرافات و حماقت ارجمن= 83; می گردد."( صفحه 111)

سپاهی= ;ان: بخشی از ا&#= 1740;ن ارتش همان ارتشی است كه پیش از این مقوم پادشاه= 40; جمشید بوده اند و با ضعف او به ضحاك گرویدند.

" از نظر ساختار ذهنی این لشك= 585;یان به طور معمول بی ریشه بودن= 583; و علاقه ای به آب و خاك خاصی نداشتند وبه معنی واقعی ب= 740; وطن بودند؛ ب= 607; دنبال چراگا= 07; به هر منطقه ثروتمندی هجوم می بردند؛ از نظ= 585; فرهنگی دارا= 40; فرهنگ كشاور= 86;ی و دامداری بودند و به آثار تمدن علاقه ای نداشتند ؛ هم به سپاه مخال= 601; می پیوستند و هم در صورت لزوم رئیس خو= 583; را می كشتند. ا&= #1740;ن لشكر از لحاظ فرهنگی معجو= 06;ی بود كه مشكل م&#= 1740; توان برای آن نامی یافت. به نظر می رسد بهترین تعبی= 85; را فردوسی كه از نزدیك شاه= 583; اعمال آنها بوده به كار برده است. وی آنها را دیو م&#= 1740; نامد."( صفحه 116)"كار این لشكریان در فساد به جایی رسیده بود كه غزالی لباس لشكری را معادل ظلم تل= 602;ی می كرد و به طور قطع معاملات آنه= 75; را حرام می دانست"( صفحه 118= )

غارت زنان و بچه ها: = یكی از اولین كارهایی كه ضحاك پس از به تخت نشستن انجام میدهد تصاحب دو خواهر زیبار= 08;ی جمشید، ارنواز و شهرناز، است.&qu= ot; در تاریخ ایران مسائل حرمسر= 75; و ربودن زنان و سپردن آنها به جباران مس= 574;له ای عادی است."( صفحه 118)

"در جنگ ها به طور كلی و در موارد غیر جن= 711;ی و نزاع های قب&#= 1740;له ای زنان و كودكان غارت = 605;ی شدند. برای تربیت این زنان پیشه ها= 740;ی سامان یافته بود كه آنها را به منظور انجام كارها= 40; مختلف پرورش = 605;ی دادند. مسئله در خور توجه ا&#= 1740;ن است كه تجاوز به حقوق دیگر= 575;ن تشكل نهادی ی= 575;فته بود.این زنان زاد و ولد می كردند و آثار بی ثباتی خانواده شان به اجتماع كش= 740;ده می شد."( صفحه119)

"بردن مردم از زن و بچه و مرد خانواده از د= 740;اری به دیاری دیگ= 585; موجب تزلزل روابط اجتما= 93;ی می شد، حالت انتقام گیری نسبت به جامع= 607; و حاكمان آن را شدت می بخش&#= 1740;د و در مجموع حس تخریب و بیگا= 606;گی را جایگزین خلاقیت و وابستگی می كرد. دامنه ای&#= 1606; كار از تزلزل نظام اجتماع= 40; به تزلزل در نظام سیاسی و فساد های سیا= 587;ی می كشد. می توان شهری را تجسم كرد كه از ویژگی های قبیله ای مذكور برخوردار بوده و جمعی ب&#= 1740; ریشه و اسیر در آن به كارهای گوناگون اشتغال داشت= 07; باشند و هر لحظه بیم اسی= 585; شدن دوباره آنها برود. ای&#= 1606; مردمان تا چه اندازه می توانند نسبت به مسائل جمع= 740; اقتصادی،سی= 5;سی و اجتماعی علاقمند باشند و حس اشتراك مساع= 40; از خود نشان دهند؟ به طور قطع تجاوز به حقوق افراد ت= 575; این درجه بازتاب منفی در كل روابط اجتماعی می گذارد و این غ&#= 1740;ر از موارد صری= 581;ی است كه كنیزك= 575;نی با این ویژگی وارد كارهای = 587;یاسی می شدند. همانطور كه خواهیم دید ارنواز و شهرناز در دستگاه حاكم= 07; غیر تخصصی و قبیله ای بیك= 575;ر نخواهند نشس= 78; وكارهایی خواهند كردك= 07; فردوسی به اشاره از آن گذشته و تاری= 582; نشانه هایی ا= 586; آن را برای ما به جای گذاشته".(صص121و1= 22)

مقدما= ;ت سرنگونی:

برخور= ;د شخصی با متغی= 585; های اجتماعی: "فشار و اختناق زیاد = 608; عدم توان تعر= 590; جدی به خشونت قدرت سیاسی و كشتار روزان= 07; گرانمایگان را به فكر اصلاح می اندازد. فضای ساسی بازی بر= 575;ی مبارزه وجود ندارد چون مبارزه با رژ= 740;م است. حاكم مید&#= 1575;ند كنار رفتن او مساوی حذف فی= 586;یكی اوست و محكوم میداند اگر ب= 607; چنگ حاكم گرفتار شود مغزش خورش خو= 585;شخانه او می شود. در هر جامعه ای به طور معمول &#= 1740;ك فرهنگ عمومی = 608;جود دارد و چندین فرهنگ فرعی. به عقیده رضاقلی فرهنگ عمومی گذشته ایران در زمینه سیا= 587;ی فرهنگ مار دو= 588;ی است كه همراه فرهنگ های فر= 593;ی دیگر ادامه ح= 740;ات می داده است. در اینجا فرهنگ فرعی عدالتخواهیš= 8; خودكامگی را امری شخصی تل= 602;ی می كند و در حاكم خلاصه م= 740; داند. ارمایل و گرمایل پاك= 583;ین كه ستم را پدی&#= 1583;ه ای اجتماعی ن= 605;ی دانند به مبارزه شخصی با آن می پردازند"(صص127 و 128)

در خورشخانه ضحاك مشغول ب= 607; كار می شوند و هرروز به جای مغز یكی از دو جوان مغز گوسفند به شا= 607; می دادند و بد&#= 1740;ن ترتیب ماهی س= 740; نفر را از مرگ میرهانند و آنها را با تع&#= 1583;ادی بز و میش به كوه میفرستن= 83;.

كمی بعد ضحاك شرو= 593; به حذف اشخاص قوی اطراف خو= 583; می كند؛ ویژگ= 740; كه باز هم در تاریخ ایران به كرار اتفا= 602; افتاده است.

ساختا= ;ر جهل و خرافات: <= /span>رزگار بدین منوال م= 740; گذرد تا اینك= 607; یك شب ضحاك خوابی می بین= 583; كه در آن كسی با گرز گاوسر می آید و او را از تخت می اندازد و به كوه دماوند م= 740; برد." مقدمات سرنگونی ضحا= 03; در حال فراهم شدن است. اگر خوب دقت كنیم دوباره روال گذشته در حال تكرار است و ن&#= 1740;روهای نامرئی وارد روال اجتماع= 40; می شوند و شروع به ساما= 606; دادن نظام جد= 740;دی می كنند. كار جمشید توسط ی= 586;دان سامان می گیر= 583; و اقدامات مربوط به مرداس و ضحاك توسط ابلیس. در مجموع از فحوای آثار ادبی ، این وی&#= 1688;گی را در فرهنگ خود دیده ایم كه به دستكار= 740; نیروهای نامرئی در روابط اجتما= 93;ی اعتقاد دارد&quo= t;.( صفحه 133)

"گهگا= ه فردوسی می گو= 740;د كه خاك ایران جادوستان اس= 78;. رنان در تاری= 582; علم كمبریج تعبیر جادومزاجی ر= 75; برای معرفت ق= 576;یله ای به كار برده كه با تعبیر فردوس= 40; تطابق دارد"( صفحه 134)به ا®= 0;ن ترتیب یكی دی= 711;ر از صفات قبیل= 607; ای كه در جامعه ایران وجود داشته جادومزاج بودن است.

ضحاك در خواب به خود می پیچد و با فریادی از خواب بیدار م= 740; شود، زیبا رو= 740;ان دور او جمع شده و ارنواز از شاه علت را جویا می شود، ضحاك خواب خو= 583; را برای ارنواز تعری= 01; می كند و ارنواز پیشن= 07;اد می دهد نشستی با كارشناسا= 06; سراسر كشور ترتیب دهد شا= 740;د راه چاره ای ب&#= 1740;ابد.(مدیریت خانوادگی)=

"كارش= ناسی قبیله ای : در جامعه ای با اقتصاد بسته= 48; خرافاتی ، جا= 583;ومزاج كه تمام ساختار فكری اسیر نیروها= 40; ناشناخته اس= 78; هیچ علمی به معنی واقعی آ= 606; نمی توانسته شكل بگیرد مگ= 585; اینكه با این ساختار سر سازگاری داشته باشدگ.&qu= ot;( صفحه 140) و از نظر آقای رضاقلی تنها علمی كه با ای&#= 1606; ساختار جادومزاج كاملا همگون بوده علم نجو= 605; بوده گرچه تم= 575;می نجوم آن زمان در خدمت فال ب&#= 1740;نی و ... نبوده و به رفع احتیاجا= 78; شرعی نیز می پرداخته. به هر صورت ضحاك كارشناسان ر= 75; برای اظهار نظر جمع می كند اما آنها از بیم جانشا= 606; به تعبیر خوا= 576; او نمی پردازند و در آخر یكی از آنها دست به تعبیر خواب م= 740;زند به پادشاه می گوید كسی كه تو پدرش را خواهی كشت بر= 575;ی انتقام با گر= 586; گاو سر به سراغ تو خواه= 583; آمد و تو را از تخت شاهی پای= 740;ن خواهد كشید. ضحاك با شنید= 606; این سخنان بی= 607;وش می شود و كارشناس از موقعیت استفاده كرد= 07; و فرار می كند. = یعنی تنها كسی كه جرات اظهار نظر داشته مجبور است از ترس جانش فرا= 585; كند.

فریدو= ;ن

فریدو= ;ن كه از نسل جمش&#= 1740;د و دارای فره ا&#= 1740;زدی است از مادر زاده می شود.فرانك كه بعد از مرگ همسرش، آبتی= 06;، از جا = 6; فریدون بیمن= 75;ك است به مرغزا= 585;ی میرود كه گاو= 740; برمایه نام د= 585; آن نگهداری م= 740; شود، او از نگهبان مرغزار می خواهد كه فری= 583;ون را توسط برما= 740;ه پرورش دهد و بدین ترتیب ف= 585;یدون سه سال در آنجا می ماند. از اینجا باز شاهد فرهنگ ا= 740;رانی هستیم كه آرز= 608;ی پا به گیتی گذاشتن فردی با فر ایزدی و دانش و ... را در دل می پرورد."= همین آرزو این حقی= 602;ت را بازگو می كند كه اجتما= 593; از وضع موجود سرخورده است = 608; به دنبال وضع مطلوب می گرد= 583; ولی اشكال ای= 606;جاست كه وضع مطلوب را در رؤیا می سازد. اگر وضع مطلوب را به صورتی می ساخ= 578; كه با واقعیا= 578; اجتماعی به نحوی قابل انطباق بود و با تغییراتی هرچند پر زحم= 578; و دراز مدت تحقق می یافت اجتماع را به سمت اصلاح سو= 602; میداد. در حال&#= 1740; كه در وضع فعل&#= 1740; گردون به مهر آمده و گاوی شگفت آور پرورانده كه از پستانش شی= 585; معرفت و حیات بخش به فریدو= 606; می نوشانیده است. می دانیم این قسمت سمب= 604;یك است و فردوسی آن را روح حیا&#= 1578; ملی یا مفاهی= 605;ی از این دست تلقی می كرده ولی با شناخت= 740; كه از تاریخ داریم روح حی= 575;ت ملی نه چنین گاوی پروران= 83;ه و نه شیر معرفتی به فر= 740;دون نوشانده است&quo= t;.( صفحه 160)

بعد اž= 6; سه سال ماموران حكومتی از جا= 740; گاو با خبر می شوند و مادر فریدون كه از جریان مطلع شده فریدون ر= 575; از ده بیرون م&#= 1740; برد.

"نكت= 07; قابل تامل در این قسمت این است كه به علت انحطاط غیر قابل تصور نظام سیاسی ا= 740;ران نهضت فریدون = 606;یز مثل كار ضحاك راهی ندارد ج= 586; این كه در خارج مملكت شكل بگیرد فرانك كه سای= 607; تیغ را همه جا میبیند تنها راه برایش ای= 606; می ماند كه با پسر سوی هندوستان برود تا از گزند این خاك جادوستان در امان ماند. وی او را نزد مرد دینی می برد كه در اندوه و فكر دنیا نبوده است و با اینكه در كار سیاسی مداخلتی نمی كرده قبول می كند كه از فری&#= 1583;ون حمایت كند."( صفحه 163)

"از ای= ;نجا می توان نتیج= 607; گرفت كه مرد د&#= 1740;ن مذكور نمی توانسته نما= 83; علمای اهل سن= 578; باشد چراكه آنها عموما ا= 586; اركان سیاسی بغداد بوده اند. وی احتمالا در زمره عرفا بوده.از نكات چشمگیر عرفا= 06; این زمان یكی این است كه تعداد افراد عارف مسلك بس= 740;ار زیاد بوده و گروه قابل ملاحظه ای را نسبت به جمعی= 578; كشور تشكیل م= 740; داده اند و ای&#= 1606;كه در مجموع این جماعت از زند= 711;ی اقتصادی_سیا= 87;ی دوری می جسته اند و برای گذران زندگی به طرق مختلف دیگران را وا می داشته اند تا وام آنان ادا كنند".( صفحه165)

"فساد صوفیان به اندازه ای بوده كه عرفا= 740; بزرگ به طور عموم از دست ا&#= 1740;ن جماعت نالید= 07; اند".( صفحه 166)<= /span>

به هر صورت فریدون به جای امنی م&#= 1740; رود و ضحاك جستجوی خود ر= 575; گسترش می دهد و در مسیرش هر چه را می دیده اعم از كاخ و ا&= #1740;وان نابود می كند.&q= uot; این ویژگی برخورد سیاس= 40; همان فرهنگ ك= 604;ی است. تخریب آثار گذشتگا= 06; و تخریب شهره= 575; و روستاها و د&#= 1740;گر نقاطی كه مردمانش در مقابل نظام س= 740;اسی مقاومت می كنند از امور عادی است. یكی از دلایلی كه در این سرزمی= 606; جز آثار خشت و گلی مربوط به اماكن مقدسه = 670;یز دیگری وجود ندارد همین تخریب است. البته این وی= 688;گی تخریب شهرها = 608; اماكن عمومی با آن شكل كلی فرهنگ قبیله = 575;ی سازگاری دار= 83;."( صفحه170)

به هر تقدیر فریدو= 06; بزرگ میشود و از مادر نشان پدر می پرسد و فرانك با تعر= 740;ف ماجرای آبتی= 06; او را تحریك م&#= 1740; كند تا انتقا= 605; پدر را بگیرد.

از سو®= 0; دیگر ضحاك= :

او كه شدیدا از تهد= 740;د فریدون می ترسد تصمیم م= 740; گیرد به مظال= 605; بنشیند و در همان حال محض= 585;ی بنویسد مبنی بر عادل بودن خویش و تمام علما و مردم را وادارد كه با امضای آن بر عدلش گواه باشند.

"سخن از به مظالم نشستن ضحاك است. در تاریخ &= #1711;ذشته به علت نوع ساختار حقوق= 40; جامعه و نبود= 606; نظام دادگاه= 40; سازمان یافت= 07; و كارآمد رسم بر این بوده است كه پادشاهان خو= 83; روزهایی را بار میدادند = 608; به درخواست ستمدیدگان ر= 87;یدگی می كردند."( صفحه180)

بزرگا= ;نی كه در بار عام پادشاه جمع اند به ناچار و از ترس بر عدل او گواهی می دهند.

"بافت قضایی فرهنگ گذشته چنین بوده است كه فردوسی می آورد. یعنی با آن همه ظلم كشتن، غارت كردن و سوختن كشور به دست ضحاك و با آن همه اختناق و خوردن مغز سر و تزلزل ناشی از اختناق كه در حال متلاش= 740; كردن نظام حكومتی بود باز همه مهتران به آن محضر گواهی م= 740;دهند"( صفحه 185)

در هم®= 0;ن بین كاوه آهنگر قدم به كاخ ضحاك می گذارد و فرزندش را كه اسیر دست اوس= 578; طلب می كند.

"كاوه آهنگر در محض= 585; عدل ضحاك حاض= 585; می شود و از او دادگستری می طلبد. ضحاك نی&#= 1586; كه در محضر عام به عنوان مدعی عدل به مظالم نشسته بود فرزندش ر= 575; به او باز می گرداند تا صد= 575;ی این عدالت پروری او در جهان بازتاب= 40; نماید و پشتی= 576;انی مردم از این منویات عدال= 78; خواهانه زیا= 83;ت گردد و همه به حسن سیرت او گواهی دهند. ضحاك پس از آزاد كردن فرزند او از كاوه می خواه= 583; كه بر طومار عدلی كه همه بزرگان امضا كرده اند صحه گذارد."( صفحه186= )

اما كاوه حاظر به این كار نشده= 548; شورش آغاز می شود. مردم گرد او جمع شده و خواهان یافت= 06; شاه نو می شوند.

" شعا= 585; شورشیان این است كه پادشا= 607; بر تخت نشسته &#= 1740;ك اهریمن است ك= 607; سر ستیز با یز&#= 1583;ان دارد. پس یزدا&#= 1606; پرستان باید گرد آیند تا به دنبال فری= 583;ون روند. به این ن&= #1603;ته توجه كنید كه باید دنبال شخص بروند چو= 606; انسانی شریف = 608; یزدان پرست است. همانطور كه مشاهده می شود همه تعاب= 740;ر به كار گرفته شده برای تاباندن كور= 07; خشم مردم تعا= 576;یر مذهبی و شخصی است."( صفحه187)

"به هر حال مردم شور= 740;ده و از سالار كهنه خسته شد= 607; اند و در پی پی&= #1608;ستن به سالار نو هستند. توده مردم به این امیدند كه در زیر حمایت سالار نو به آن بهشت موعو= 583; خرمی و فراوا= 606;ی و بدور از بیم&#= 1575;ری كه می توان آن را بدون كار تامین كرد دس= 578; یابند."( صفحه 18= 9)

به ای = 6; صورت مردم و به دنبال آن لشكریان از اطراف ضحاك پراكنده شده گرد فریدون جمع می شوند( دقیقا شبیه پراكنده شدن از گرد جمشید و گرویدن به ضحاك در دوره قبل)

فریدو= ;ن وقتی شروع به آماده شدن و تهیه لشكر بر= 575;ی مقابله با ضحاك می كند برادرانش را برای كمك فرا می خواند بر عكس "جامعه عقلانی كه به صورت تخصصی اداره می شود&qu= ot;( صفحه 195)ویژگی بعدی فریدون تلاش برای ساخت سلاح است(گرز گاو سر)سپس فریدو= 606; نیز به كسانی كه گردش جمع آمده بودند ز= 585; و سیم می دهد ."<= b>این روابط نشان م= 740; دهد كه حركت جدید نیز فاق= 583; روحیه اشترا= 03; مساعی و مسؤل= 740;ت جمعی لازمه ح= 740;ات اجتماعی و رش= 583; آن است."( صفحه 1= 95)

در را = 7; به قدرت رسید= 606;، برادران فری= 83;ون تصمیم به قتل او می گیرند كه به كمك امدادهای غی= 76;ی موفق نمی شون= 583; و فریدون نیز عجالتا آنها را می بخشد.

در انتها فریدو= 06; در روزی كه ضحاك در قصر ن&#= 1740;ست وارد آنجا می شود و بر تخت شاهی می نشین= 583;."پس از به تخت نشستن نخستی= 06; برخورد فرید= 08;ن با بتان سیه موی یعنی شهرناز و ارنواز است"( صفحه 204)

بعد اž= 6; این شهرناز و ارنواز رابط= 07; خوبی با شاه برقرار می كنند.در انته= 575;ی كار ضحاك كه غ&#= 1740;رت قبیله ای اش در اثر دیدن ا&#= 1740;ن دو ماه رو با فریدون به جو= 588; آمده و وارد قصر شده است توسط فریدون دست بسته می شود و در كوه دماوند به بن= 583; كشیده می شود. بعد از آرام شدن نسبی امو= 585; و خلع سلاح مرد، فریدون عزم جهانگیر= 40; دوباره می كند."فریدون حركت می كند همچون كه جها= 606; نمونه های آن را زیاد دیده است و معلوم ن&#= 1740;ست كه چه كارهای= 740; خواهد كرد ول= 740; آرزوی فردوس= 40; از او همه عدل است و داد و یز&= #1583;ان پرستی وروشندلی و خردمندی."( صف= 581;ه 230)

نتیجه گیری نویسند= 07;

"جمشی= د برای مدت زیا= 583;ی روی زمین بهش= 578; بدون مرگ درس= 578; كرد، ضحاك هم د&= #1587;ت سپاهیان را باز گذاشت و در آخر فریدو= 606; نیز با سیم و زر آمد."( صفحه 1= 97)

این س = 7; پادشاه از نظ= 585; رضا قلی دارا= 740; ویژگی ها و اعمال مشابه= 40; هستند كه از هر پادشاهی خودكامه ای انتظار میرو= 83;. اما بنا به تعبیر او این نظام خودكام= 07; به دلیل وجود مناسبات اجتماعی خاص= 40; به وجود آمده كه وی از آن تحت عنوان فرهنگ قبیله = 575;ی یاد می كند. از نظر رضا قلی "= فرهنگ سیاسی ایران چون نتوانست= 07; تلقیات خود ر= 575; نسبت به واقع= 740;ات اجتماعی تصح= 40;ح كند همیشه فر= 740;دونش پس از چندی ضحاك می گردد."( صفحه 154)=

مناسب= ;ات خاص اجتماعی موجود در ایر= 575;ن و فرهنگ قبیل= 607; ای از نظر رضاقلی ویژگ= 40; هایی دارد كه در متن بدانه= 575; پرداخته شد،مثل: استف= 575;ده از دین، بافت جادو مزاج جامعه، استفاده از زور به عنوان تنها عامل قدرت، ساختا= 85; خاص سپاهیگر= 40;، وجود روحیه قضا و قدری و ...

در انتها می توا= 606; چنین افزود ك= 607; حرف كلی كتاب همان سخن لوت= 585; است كه خود رضاقلی به آن اشاره نموده: &q= uot; اگر پادشاه جبار است، اگ= 585; بی رحم و خونخوار است= 48; این ملت است كه مقصر است، ملت ها شاهان= 740; دارند كه سزاوار آن اند."( صفحه62)

نقد وارد بر كتاب

كتاب حاظر با قصد تحلیل جامعه شناختی خودكامگی در = 575;یران نگاشته شده است و تلویحا به دنبال پید= 575; كردن دلایل عقب ماندگی ا= 740;ران هم هست. رسیدن آن به چاپ یاز&#= 1583;هم نشان دهنده علاقمند بود= 06; مردم به این موضوع است ام= 575; متاسفانه در انتها كتاب ج= 586; ارائه حجم نسبتا زیادی اطلاعات تار= 40;خی از كتابهای مختلف و سعی در ربط دادن آنها به نظری= 607; ارائه شده توسط مؤلف كا= 585; چندانی انجا= 05; نمی دهد.

سئوال اصلی رضاقلی در كتاب این است كه آیا خودكامگی دل= 40;ل عقب افتادن ا= 740;ران است؟ وی در پاسخ به این سئوال می گوی= 583;: "ذهن ساده اندیش می تواند عدم تو= 601;یق جامعه در تام= 740;ن حقوق اجتماع= 40;_سیاسی_اقتصا= دی را به پدیده هایی مانند خودكامگی نسبت دهد؛ در حالیكه خود كامگی خود برآمده از عم= 604; متقابل هزاران پدید= 07; اجتماعی در روند تحولات تاریخی است."( صفحه 23)

اما ب = 7; راستی از نظر آقای رضاقلی چه چیزی عامل شكل گیری خودكامگی و شرایط نامسائد بعد از آن است؟ وی وجود فرهنگ ق= 576;یله ای را، كه دارای ویژگی های مختلفی است، در ایرا= 606; عامل شكل گیر= 740; خودكامگی و همچنین عقب ماندن كشور م= 740; داند. برای فرهنگ قبیله = 575;ی هم ویژگی های= 740; نظیر عدم علاقه به كار تولیدی و دنبال اصلاحات از بالا بودن ( كس&= #1740; بیاید و مشكل= 575;ت را حل كند) ، جادو مزاج بودن و .. را ذكر می كند. وی در جایجای كتاب به دنبال اثبات حرف لوتر است كه مردم شاهانی دارند كه لای= 602; آنند؛ اما مطلقا نمی گو= 740;د كه چرا مردم ا&#= 1740;ران مثلا جادومزاج بوده اند ولی مردم اروپای= 40; كه توانستند حكومت را از رسیدن به خودكامگی با= 86; دارند این طو= 585; نبوده اند. گو&#= 1740;ا ایرانیان به طور ژنتیكی و= 740;ژگی های یك ساختا= 585; قبیلگی را داشته اند ول= 740; ملت های غربی این گونه نبوده اند. لحن رضاقلی ب= 607; گونه ایست كه گویی اروپا ا= 586; ابتدا مدینه فاضله ای بود= 607; كه فرسنگ ها با شرق فاصله داشته است. نوع طرح مسئل= 607; به گونه ایست كه انگار ایر= 575;نیان به هر حال دارای فرهنگ قبیله ای بود= 607; و هستند و دیگ&#= 1585; ملت ها نه، ای&#= 1606; شیوه طرح مسئله راهی برای حل آن باقی نمی گذارد و فی الواقع موضو= 93; را از حالت یك مسئله اجتما= 93;ی خارج می كند. برای مثال به چند نمونه از نظریات آقای رضاقلی در مورد فرهنگ ق= 576;یله ای ایران توج= 607; كنید و دقت كن&#= 1740;د كه چه طور جای كلمه" چرا" دž= 5; انتهای همه ا= 740;ن جملات به چشم می خورد؛ همانطور كه د= 585; كل كتاب.

"نیرو= های موهوم در این فرهنگ هموار= 07; جایگزین زحمات طاقت فرسا و عقلان= 740; می شوند و راههایی را ك= 607; جوامع عقلان= 40; با مشقت زیاد و در طول زمان طی می كنن در عالم خیال و در مدت كوتاه به آرامی و بدون رنج می پ&#= 1740;مایند."( صفحه 138)

"ایرا= ن نه از تجربیا= 578; گذشته خود بل از تجربیات د= 740;گران نیز سود نبرد. متاسفانه ای= 06; غیر قابل نفو= 584; بودن در مقاب= 604; تجربه و غیر قابل انتقال بودن تجربه و پند نگرفتن ا= 586; آن یكی از معضلات فرهن= 11;ی ایران است كه در خور تحقیق و عمل وسیعی است."( صفحه 135)<= /span>

" این حالت جبری و قضا و قدری منفی و خرافا= 578; و انفعال در مقابل آثار ح= 740;ات جمعی در فرهن= 711; گذشته ما و در روابط اجتما= 93;ی شكل سازمان ی= 575;فته ای به خود گرفته بود."( صفحه 110)

تجربه ثابت كرده كه عموما جوامع = 583;موكراسی لیبرال فعلی در زمان گذشت= 607; با خود كامگی مبارزه كردن= 83; و شرقی ها با خودكامه."( صفحه 105)

گرچه رضاقلی در ای= 606; كتاب اشاره ا= 740; به چرایی فرهنگ قبیله = 575;ی ایران نمی كن= 583; اما از سخنرا= 606;ی كه وی در تاری&#= 1582; 30/6/85 در مؤسسه مطالعات دین = 608; اقتصاد ایرا= 83; كرد این طور به نظر می رسد كه او هم مانند كاتوز= 40;ان ریشه های تفاوت میان ا= 740;ران و اروپا را در شرایط متفاو= 78; جغرافیاییش= 5;ن می جوید. او می گوید :"واقع&= #1740;ت آن است كه در ا&= #1740;ران بخاطر شرایط خاص جغرافیا= 40;ی، نهاد ها بگون= 607; ای تشكیل شدن= 583; كه با كشورها= 740; دیگر متفاوت است و محدودی= 578; های زیست شناسانه كاملا اثرات خویش را بر نهاد ها نهاد= 607; است ."(رضاق = 4;ی:1385) با این همه رضاقلی در كتاب حاضر رو= 740; این نظر مانو= 585;ی نداده، پرسش را در ذهن خواننده لای= 06;حل باقی می گذارد.

نكته ž= 3;یگر آنكه كتاب با آنكه تحت عنوان جامعه شناسی خودكامگی عرضه شده مطلقا دارای نظم و ساختار &#= 1740;ك اثر علمی نیس= 578;. مقدمه و بدنه اصلی چندان مرتب و یك دست نیستند به اضافه این كه كتاب فاقد نت= 740;جه گیری می باشد. كتاب سرشار ا= 586; تكرار است؛ تكرارهایی ك= 07; باعث می شوند ذهن نتواند ی= 603; خط مستقیم را تا پایان دنبال كند و به این ترتیب می توان گفت كه مطالعه ای= 606; اثر كار چندا= 606; آسانی نیست.

نكته مهم دیگر این است كه حجم انبوه مثاله= 75;ی تاریخی آورد= 07; شده در بخش ها&#= 1740;ی از كتاب اصلا در راستای داستان شاهنامه كه خ= 591; اصلی روایی كتاب است نیس= 578;ند؛ برای مثال بع= 583; از به تخت نشستن ضحاك و آمدن ابلیس ب= 607; نزد او در لباس خوالیگ= 85;ی و لذت بردن ضحاك از خورش= 607;ای او رضا قلی توضیح می دهد كه بسیار پیش می آمده كه پادشاهان ای= 85;ان از طبقات پای= 740;ن جامعه به تخت حكمرانی برسند، در ای= 606; حال "بدیهی است كه قومی بدوی و گرسنه اول بار مسئل= 607; خوردن و جبرا= 606; گرسنگی خود ر= 575; پیش بكشد"( صفحه 91) این مثال چندان ب= 607; جا به نظر نمی رسد؛ چرا كه اولا ضحاك شاهنامه پادشاهی ایر= 75;نی نیست و دوم آنكه اصلا ضحاك شاهزاد= 07; ای بوده كه پدر را كشته و به جای او به تخت نشسته و پدرش هم تعدا= 583; بسیار زیادی بز و میش و گاو شیرده داشته= 63; پس اصولا فرد= 740; بدوی و گرسنه محسوب نمی شو= 583; و دلیلی كه رضاقلی برای توجه او به شی&#= 1591;ان خوالیگر عنوان كرده چندان موجه ب= 607; نظر نمی رسد.

در آخž= 5; باز می توانم اضافه كنم كه كتاب دارای انبوهی از مثالهای تار= 40;خی با ربط و یا به طریقی ربط داده شده به موضوع است بدون داشتن نگرش و روشی علمی.

منابع= ;

1.&n= bsp;   رضلق= ;لی، علی (1383)جامعه شناسی خودكامگی. نشر نی. ارجاعات داخ= 04; متن كه دارای شماره صفحه م= 740; باشند از این كتاب هستند.

2.&n= bsp;      رضاق= ;لی، علی (1385)نهادها&#= 1740; غارتی در اقتصاد ایرا= 06;، سایت مؤسسه اطلاعات دین = 608; اقتصاد

3.&n= bsp;      رضاق= ;لی، علی: علوم انسانی ما وارداتی است= www.cnn.com =