working paper- akbari

دانشکده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

تجدد به سبک ایرانی=

خلاصه و نقد کتاب تسخ= 740;ر تمدن فرنگی. ن&#= 1608;شته سید فخرالدی= 06; شادمان

زهرا اکبری

Ak.zahra @ gmail.com

کارنوشت دانشجويي بر= 75;ي درس مباني تاريخ اجتماعي

موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ایرانی

زير نظر دکتر جوادي يگانه

بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

● اطلاعات کتاب شناختی:

شادما= ;ن. سید فخر الدی= 606;. 1382. تسخیر تمدن فرنگی با مقدمه ای از دکتر عباس می= 604;انی. تهران . گام نو.=

مقدمه:

پرسش هویت از بنیادی ترین پرسش ها در حی&#= 1575;ت فردی و جمعی نوع انسانی بوده و هست . افراد و اجتماعات با پرسش از هویت - از سطوح خرد تا کلان - تصوی&= #1585;ی از انچه هستن= 583; یا انچه تصور می کنند باید باشند ارائه = 605;ی دهند.

اهمیت این تصویر که نتی= 580;ه فرایند پیچی= 83;ه هویت یابی و هویت شناسی است در این است که در سطح فردی هویت نقطه اغازین ورود به دنیا= 740; اجتماعی و در سطح جمعی نقط= 607; محوری بقا, تداوم و بالندگی در م= 740;ان دیگر اجتماعات اس= 78; .

هویت بازنما= ی ویژگی ها , امت&= #1740;ازات , کاستی ها , توانایی ها و وجوه تمایز ا= 586; دیگران است .

اما نه افراد و نه اجتماعا= 578; حیثیت های بس= 740;ط و تغییر ناپذ= 740;ری نیستند . بنابر این هو= 740;ت ها نیز هموار= 607; در حال شدن و تغییراند و ا= 740;ن تغییر امروز= 07; بیش از هر زمان دیگر و در ابعادی گسترده تر در حال وقوع است. البته عوامل = 575;ین تغییر متنوع اند : نواوری ها و پیشرفت های شگرفت و فناوری های مختلف در تغی= 740;ر این هویت ها موثرند.

پیامد چنین فرایند هایی = 575;ین است که امروز= 607; بیش از هر زمان دیگری ضرورت اگاهی از ابعاد هوی= 578;ی "خود" در تما®= 0;ز با "دیگران" چه در سطح فرد&#= 1740; و چه در سطح جمعی و به خصوص در نوع ملی ان احساس می شود و جامعه امروز = 575;یران نیز از این فرایند به دو= 585; نیست.

بسیاری از بزرگان در راستای شناخ= 78; خود و جامعه ا&#= 1740;رانی سعی در ارائه تعاریفی از ه= 608;یت داشته اند . " در اثار صفا , فرهنگ و هویت ایرانی بر دو چیز بنا شده است , زبان فارسی و نهاد شاهی . وی مدعی است که نه تنها این دو مقوله شکل دهنده هویت ا= 740;رانیان هستند , بلکه اصولا راز بق= 575; و دوام ملی و فرهنگی انان با این دو عامل ارتباط مستقیم دارد . " ( ص50 . رجایی )

اندیشمند دی= گر مرتضی مطهری است که وی نیز در خصوص هویت &#= 1575;یرانی هم تعمق نمود= 607; و هم قلم زده است . " به گما = 6; مطهری هویت ا= 740;رانی دو پایه مهم دارد , ایرانی بودن و علاقه و سرسپردگی ا= 740;رانیان به اسلام . ایر&= #1575;ن و اسلام به روایت مطهری دوروی یک سکه هستند که با هم تحول یافت= 607; اند . " ( ص56 . رجای&#= 1740; )

از نظر دکتر رجایی هم این چهار منبع یع= 606;ی ایران , اسلام , سنت و تجدد شکل دهنده بستر رودخان= 07; هویت ایرانی هستند . " در واقع ادعای م= 606; این است که ترکیبی از ای= 585;ان و اسلام محتو= 575; و خمیره مرکز= 740; و همچنین جهت و هدف هویت ای&#= 1585;انی را می سازد و ترکیبی از سن= 578; و تجدد سازوکار , روش و ترتیبات نهادی ان را تجسم می بخشد . در عین حال , اگر هر یک از ا&= #1740;ن ها را به قیمت حذف دیگری مطلق کنیم , یع&= #1606;ی اینکه تنها ی= 705;ی را در هویت موثر بدانیم , به تمتمیت هو= 740;ت لطمه زده ایم . " ( ص68 . رجایی )

شاهرخ مسکوب هم از متفکرا= 606;ی است که بعد از انقلاب به مقوله هویت توجه نموده اند . به زعم مسکوب هویت ا= 740;رانی بر دو پایه زبان و تاریخ استوار است . " تنها به دلیل دو چیز ما ایر&#= 1575;نیان از دیگر مسلمانان جد= 75; شده ایم , تاری&= #1582; و زبان . به کمک این دو عامل است که ما هوی&#= 1578; خویش را بنا کرده ایم . " ( ص59 . رجایی )

بالاخره اخر= ین متفکری که به بیان دیدگاه= 88; پیرامون عناصر هویت ا= 740;رانیان می پردازیم , عبد الکریم سروش است که در این باره و بویژه رابطه = 575;یران با تجدد , مباحث فراوا= 06;ی ارائه داده است . به تعبیر سروش , هویت امروز ایران = 608; ایرانی را سه فرهنگ ایران , اسلام و غرب شکل &nb= sp; می دهد . " سخ = 6; این است که ما ایرانیان مسلمان که اکنون در این کشور زندگی م= 740; کنیم , حامل و وارث سه فرهن= 711;یم و تا نسبت خود را با این سه فرهنگ معین نکنیم و ندان= 740;م که در کجا و در کدام جغرافی= 75;ی فرهنگی زندگ= 40; می کنیم , به خوبی از عهده عمل سازنده فرهنگی و اجتماعی بر نخواهیم امد ... ان سه فرهنگ که ما وارث و حامل ان هستی= 605; عبارتند از : سه فرهنگ ملی , دینی و غربی . " (ص62 . رجایی )

در مجموع همه متفکران سرن= 82; های جالبی بر= 575;ی کشف جنبه های ابدی هویت ای= 585;انی بدست می دهند . به این معنی که همه جنبه هایی که ارائ= 607; شد , یعنی زبان فارسی , تاریخ ایران , مفهوم ایران , اسلام و غرب مقولات= 740; هستند که بر هویت ایرانی= 75;ن تاثیر دارند = 608; نمی توان از انها غافل گش= 578; . اما باید انها را زیر ذره بین قرار داد , مقام و شان هر یک را در شکل بندی هویت ایرانی بازشناسی نمود , و در نها= یت پرسید که چه مقوله ای از هر یک از ان ها برای هویت کارامد , روزامده و پی= 588;برنده ایرانیان امروز , مهم , شکل دهنده و کارساز است .

تجدد :

در دوران کنونی تجدد ب= 607; عنوان تاثیر= 11;ذارترین عنصر درشکل گ= 740;ری هویت و فرهنگ ایرانی به شمار می رود که ارائه قرائتی بومی از ان می تواند نق= 588; موثری را در شکوفایی تمدن داشته باشد. از نظر دکتر رجایی , " ایرا= ;نیان در قبال تجدد با یک چالش تازه روبرو هستند . به زبان دیگر , در حالیکه ... ایرا= ن , اسلام و سنت جزئی از میرا= 579; گذشته و تجرب= 607; شده بود , و برا= ی پویا نمودن و احیای ان ها کافی بود ایر= 575;نیان به منابع گذشته خود مراجعه کرده = 608; انها را استخ= 585;اج کنند , در مورد تجدد کار انه= 575; اینقدر اسان = 606;یست . ... تجربه دو سه نسل گذشته و متحیر شدن ای= 585;انیان در قبال تجدد باعث شد که می&#= 1585;اث غنی ای به همسنگی با می= 585;اثی که ایرانیان با تفکر وتول= 740;د در قالب پیام اسلام به جای گذاشتند باق= 40; نگذارند . در نتیجه ایران= 40;ان برای بازیاب= 40; سهم تجدد در هویتشان تجربه ای طولانی ندارند . از ان گذشته , به دلی&= #1604; حرکتی که به نام بازگشت ب= 607; خویش در چند دهه گذشته در ایران پسند روز شده است بسیاری از ای= 585;انیان یکسره کناکش خود را با غرب محکوم کرده , مقدار میراث= 40; را هم که از قرائت ایران= 40;ان از تجدد در سده نوزدهم ب= 607; جا مانده و ممکن بود مفی= 583; باشد در لوای مفهوم بسیار گنگ " غربزدگ= 40; " نادیده بگی= 85;ند و حتی محکوم کنند .نتیجه ا&#= 1740;ن کژاندیشی ای= 06; است که شناخت ایرانیان از دنیای جدید ب= 587;یار ضعیف است . " (ص163 . رجایی )

از این رو تص = 5;یم گرفتم کتاب فوق را که به چگونگی رویا= 85;ویی ما با غرب و در&= #1740;افت شکل بومی از تجدد می پردازد , انتخاب نمای= 05; و به این سوال بپردازم که چگونه میتوا= 06; در کنار سایر عناصر هویتی = 575;یرانی , مزایای تمدن غرب را دریاف= 578; کرد ؟ موانع ما در راه رسی&#= 1583;ن به این هدف چه هستند و چگون= 607; باید به مقابله با انها پرداخت = 567;

شادمان کیست و چرا تسخیر تمدن فرنگی ر= 575; می نویسد؟=

سید فخر الدی= ;ن شادمان در سا= 604; 1286 در محله پامنار تهرا= 06; متولد شد . او تحصیلاتش را در مکتب اغاز کرد و از همان ابتدا در تحص= 740;ل علم جدیت و سع&#= 1740; تمام داشت.هم علوم قدیمه ر= 575; می شناخت و هم به دنبال کسب علوم جدید بود. در محضر اقا سید محمو= 583; حیاط شاهی و اقا شیخ محمد تقی مدرس نهاوندی فقه = 608; زبان عربی خواند و انگا= 607; تحصیلاتش را در دارالفنو= 06; ادامه داد. سپس به تحصیل و بعد تدریس در دارالمعل= 05;ین تهران پرداخ= 78; .

وی در کار ترجمه دستی توانا داشت و چند کتاب مهم را به فارسی ترجمه کرد. مقاله نویسی مبرز و محققی نکته سنج و ری&#= 1586; بین و خطیبی خوش کلام بود.

سید فخرالدی= ن شادمان اهل س= 740;است هم بود. در مشاغل متعدد = 608; مهمی که داشت درست کاری اش شهره خاص و عام بود. او به شدت پایبند قوانین بود. نه باج می داد و نه باج می گرفت. اهل چاپلوسی هم نبود . حرفش را به صراحت می زد و باکی از پ&= #1740;امدهایش نداشت .

اغاز فعالیت های دولتی اش به دوران داو= 585; برمی گردد . به دعوت داور به عدلیه رفت و در کاž= 5; سامان بخشید= 06; به این وزارت نو بنیاد سهم= 740; داشت . مدت ها مستنطق عدلی= 07; بود و پرونده معروف لیندن بلات مستشار المانی بانک ملی ایران را &#= 1576;ه او سپردند .ای&#= 1606; پرونده پرسر= 08; صدا نه تنها نام شادمان ر= 575; برای مدتی بر سر زبان ها انداخت بلکه داور را نیزب= 740;شتر به او علاقه مند کرد . به همت و حمایت او شادمان به عنوان معاون کمیسر ایران در شرکت نفت انگلیسی معر= 01;ی شد و به لندن رفت.

وی در سال 1321 در اروپا با فرن= 711;یس نمازی که دانشجوی دانشگاه بود - مترجم اتللو تراژدی قیصر = 608; شکسپیر و خلاصه ای از کتاب انحطاط = 608; سقاط امپراطوری روم – ازدواج کرد.

سوای ازدواج, شادمان دوس= 78;ی با کسانی چون تقی زاده و می&#= 1606;وی را مدیون همی= 606; سال های اقامتش در لندن بود. به علاوه در هما= 606; سال هایی که معاون کمیسر نفت شد کار تحصیلات خود را نیز دنبال می کرد .

در سال 1314 از دانشگاه سوربن دکترا= 40; حقوق و چهار سال بعد از دانشگاه لند= 06; دکترای علوم = 587;یاسی گرفت .

در همین سال ها با همکاری شرق شناسان و سیاستمدارا = 6; سرشناسی چون بازیل گری, نی&#= 1604;کسن و لامبتون"خان= ;ه ایران" در لندن را بنا نهاد.

پس از فراغت از تحصیل بلافاصله در دانشگاه السنه شرقی لندن به تدری= 587; مشغول شد . سال های جنگ را در لندن بود و بالاخره در سال 1327 به ایرا = 6; بازگشت .

نخستین سمت اش ریاست شرک= 578; بیمه ایران بود . در کابین&= #1607; هژیر برای نخستین بار و= 586;یر شد. مدتی در وزارت اقتصا= 83; و کشاورزی وزارت کرد و در کابینه دو= 605; زاهدی وزیر اقتصاد ملی ش= 583; و در همین مقام عضو شور= 575;ی عالی اقتصاد بود.

در سال 1334 به نی= ابت تولیت استان قدس رضوی منصوب شد و سه سال بعد از ای&#= 1606; مقام کناره گرفت و از ان زمان تا پایا= 606; عمرش - در چهارم شهریو= 85; 1346 – هیچ شغل سی= 75;سی نداشت ویکسر= 07; به کار دانشج= 608;یی و تدریس در دانشگاه تهران مشغول بود .

در سال های معزولی , به کاž= 5; نگارش اثری ب= 607; نام" سیاست نامه در ایرا= 606; " همت کرد ولی پیش از اتمام ان در گذشت.

خوشبختانه بخش کوچکی از کتاب را خود او در سال پیش از مرگش به چاپ سپرد و از همین بخش می توان روحیات او را در سال های اخر زندگ= 740; فهمید . " خدای= ;ا , با که می توان گفت در مملکت هر که محروم تر , به ایران و فرهنگ ایران دلبسته تر و انکه از نعمت ها برخوردارتر , &#= 1575;ز این دو گریزن= 583;ه تر . چه پیشامد&= #1607; که اکثر خواص ما را چنین پر&#= 1740;شان فکر و لا ابال&#= 1740; کرده است که از انچه باید بهراسند هیچ نمی ترسند و جز تقلید ان هم تقلید ناتمام از بی= 711;انه کاری نمی کنن= 583; . از این گروه غافل که در در&#= 1740;ای فسق و فجور غوطه ورند بر= 575;ی ساختن ایران نو هیچ امیدی نیست " &= nbsp; (ص 19)

از این عبارات و سای= 585; اثار می توان فهمید که مهم= 578;رین موضوع برای و= 740; مسئله تجدد , هویت ایرانی = 608; چند و چون روی&#= 1575;رویی با غرب بوده است و این را مهمترین موضوع قابل بحث در ان زمان می دانسته است .

وی رویارویی با تجدد و فرنگ را نبرد= 740; سخت و دشوار م&#= 1740; دانست. از نظر او تمام تاری= 582; "پر فتح و شکست دو هزار و پانصد ساله ایران هرگز ب= 575; دشمنی صعب به قدرت و بی رحم&#= 1740; تمدن فرنگی روبرو نبوده = 575;یم . روزی که تمدن فرنگی ما را بگیرد اخرین روز حیات ملت ایران است . تنها راه گری= 586; و یگانه چاره انست که ما ان را بگیریم. "(ص 51)

کتاب " تسخیر تمدن فرنگی " در 123 صفحه نوشته شده که در اغاز شامل مقدمه ای کوتاه از نوی= 587;نده است . سپس با ذکر برخی توض= 740;حات در مورد لزوم پرداختن به ا= 740;ن موضوع , به بیا&= #1606; ویژگی های دشمن بزرگ تمدن = 5;یرانی یعنی فکلی می پردازد و می گوید که چراب= 575;ید با او به مقابله پرداخت و راه های مقابله ب= 575; او چیست. سپس به تمدن فرنگ= 740; می رسد و ویژگ&#= 1740; های مثبت و منفی ان را برمی شمارد و در نهایت هم به پرسش اصلی می پردازد که چگونه باید ب= 575; تمدن فرنگی روبرو شویم و اینکه راه پی= 588;رفت تمدن ایرانی از کجاست ...

این کتاب در بهمن ماه 1326 توسط سید فخرالدین شادمان نوشت= 07; و در سال 1382 با اضافه مقدمه = 575;ی جامع و کامل توسط دکتر عباس میلانی- خواهرزاده شادمان – به چاپ رسیده اس= 578; .

تسخیر تمدن فرنگی:

متن اصلی کتاب با مقدم= 607; ای از سید فخرالدین شادمان اغاز = 605;ی شود که در ان مخاطبانش را جوانا= ;ن روشندل ازاد فکری خطاب می کند که می خواهند پیش ا= 586; انکه ایران ب= 607; دست تمدنی فرنگی اسیر وگرفتار شود خود ان را به اختیار و تدر= 740;ج و بعقل و تدبی&#= 1585; مسخر کنند .

وی زبان فارس= ;ی را مهمترین حربه لازم بر= 575;ی تسخیر تمدن فرنگی می دان= 583; و در انتظار منسوخ شدن لغ= 578; تراشی و فارس= 740; کشی است تا ملت ایران با زبانی کامل ک= 607; گنجینه فکر درست و ذوق لط&#= 1740;ف ایرانی است ب= 607; جانب مقصد رهسپار شود و در شاهراه تر= 602;ی از هیچ ملتی عقب نماند .

در ابتدای بحث نویسنده به بیان موضوعاتی کل= 40; در مورد ضرور= 578; نوشتن کتاب م= 740; پردازد . اینک&#= 1607; اکنون ما ایر= 575;نیان در شرایطی قرار داریم ک= 607; باید هرچه سر= 740;عتر چاره ای برای رهایی از از ا&#= 1740;ن وضعیت بیاند= 40;شیم . باید بدانیم که ما دیر یا زود , بالاخره از این دنیا خواهیم رفت و نسل ما منقرض خواهد شد ولی تا زمانی که انقلابات فل= 05;ی زمین را نابو= 583; نساخته , ایرا&#= 1606; پابرجاست . اگر به هوش نباشیم و چشم و گوش خود را باز نکنیم ای= 606; خانه چندین هزار ساله از دست ما خواهد رفت . ما باید مردم غافل را از اوضاع اگا= 607; سازیم و خفتگان را از خواب غفلت بی= 583;ار کنیم و بگویی= 605; که ای مردم , اگر ما زبان و خط و فرهنگما= 606; را نا دیده بگ&#= 1740;ریم , دیر یا زود زبان و خط دیگ&#= 1585;ی جایگزین ان م= 740;شود و پس ازان هم با فرهنگمان = 576;یگانه می شویم و ان وقت است که دی&#= 1711;ر کسی ما را نمی شناسد . حتی خودمان هم فراموش می کن= 740;م که چه فرهنگ و تمدنی داشتی= 05; و چه زبان زیب&#= 1575; و کاملی .

پس باید از فرصت ها استفاده کنی= 05; و به باز شناس&#= 1740; فرهنگمان بپردازیم . در این راه باید افرادی را که همواره از ضع= 601; و ناتوانی فرهنگ و هویت ایرانی دم می زنند و پیوست= 607; تمدن غربی را در اوج کمالا= 578; می دانند , بر سر جایشان نشانیم و از نظرات و انتقادات دلسوزانه و راه گشای اند= 740;شمندان و صاحبان نظر برای احیای فرهنگ ایران= 40; , کمال استفاده را ببریم :

-" ملتی که در قلعه بلا محصور باشد کنایه و اشار= 607; نمی فهمد و امروز حال ما چنان است ... پس به حکم عقل و انصاف انچه ر= 575; میتوان گفت ب= 575;ید بی پرده گفت . " (ص31)

- " تلخ است ول= 40; باید گفت که ه&#= 1740;چ کشوری به ملت= 740; که در ان زندگ&#= 1740; می کند وابست= 607; نیست ." (ص31) " روž= 6;ی که ما در ایرا&#= 1606; نباشیم و به ا&#= 1740;ن زبان فارسی ... حرف نزنیم و کتاب ننویسی= 05; دیگران جای م= 575; را خواهند گرفت و زبان د&#= 1740;گر به میان خواهند اورد .... ملت= 740; که در حفظ منابع خود نکوشد اگر یک= 576;اره معدوم نشود ک= 605; کم فقیر و اسی&#= 1585; و بنده خواهد شد. " (ص32)

- " باید پیش ا= 86; هر چیز در جستجوی سرچشمه مصیب= 78; هایی باشیم ک= 607; به جنگیدن با انها قادریم .در این عالم دو نوع درد هست : = 6;ی درمان و درما= 606; پذیر و بدبخت ملتی است که ا&#= 1740;ن دو را از هم نشناسد ... و بجا= ;ی انکه به علاج دردهای درما= 06; پذیر خود بپردازد از د= 605;ی که می گذرد و از خطری که هر ان نزدیکتر م= 740; شود غافل بماند و عمر خود را به تاسف خوردن ب= 585; ایام گذشته و چیزهای بی بازگشت ضایع کند ." (ص33)

- " در ایران جمعی را می شناسم که نه طاقت خاموش نشستن دارند = 608; نه همت درس خواندن و نه دل و جرئت راست گفتن و راست شنفتن ... ا= ;ین مردمان حیله گر دورنگ اشفتگی فکر ا= 740;رانی را مایه پیشر= 601;ت خود کرده اند و از بدبختی و سرگردانی هموطنان خود نان می خورند و با هرکه در پ&= #1740; اگاه کردن خل= 602; باشد دشمن اند. " (ص34) م&= #1606;ظور نویسنده از ا= 740;ن گروه همان فک= 604;ی است که در ادامه بیشتر= 78;وضیح داده می شود .=

- " به کسانی ک= 07; تیشه به ریشه ملت ایران می زنند و به بهانه نگاهداری ابروی ایران انتقاد صحیح = 608; بجا را بد بین&#= 1740; و بدگویی می خوانند , باید گفت که مردم فریفتن و درو= 594; گفتن ... بد و ناروا است نه چاره جویی و باز کردن چشم و گوش ایرانی= 575;ن گرفتار حیرا= 06; ... باید وضع ناگوار امرو= 86; را پیوسته در خاطر داشته باشیم و برای دردهای درما= 06; پذیر دوائی و چارهای بساز= 40;م . باید استقلال فکر= 40; بدست اوریم وضعف نفس را از خود دور کن&#= 1740;م تا بتوانیم مدح بیجا و بی&#= 1711;انه فریب فرنگی ر= 575; از تمجید صحی= 581; و انتقاد عاقلانه را ا= 586; بد گویی غرض الوده او شنا= 587;یم. " (ص36)

پس انکه به بهانه حفظ ابروی ایران نمی خواهد و نمی گذارد بد= 740; ها گفته شود مردم فریبیس= 78; ناپاک . شریک دزد و رفیق قافله. " (ص37)

پس از بیان توضیحات اول= 40;ه نویسنده وار= 83; بحث اصلی کتا= 576; می شود.

در ابتدا به بزرگترین دشمن ایرانی= 75;ن و بدترین بلا= 740;ی اشاره می کند که دامن گیر انها شده است. و از ان به نام فکلی یاد می کند . " امروز = 5;یرانی به بلایی گرفتار شده ک= 607; بدتر از ان هرگز ندیده است ... نام زشت = 5;ین دشمن پلید فک= 604;ی است . فکلی بدخواه و دشمن جان ماس= 578; . فکلی بدترین و پست ترین دشمن ایران است " (ص38) . فکلی از نگاه شادم= 575; ن , همان غربزده از دی= 583; جلال ال احمد است که فقط ظواهر زیبا و خوش اب و رنگ فرنگ را دیده و شیفته ان شده است. او از غرب فقط کراو= 575;ت زدن و رقصیدن و قمار و شراب را اموخته . می گو®= 0;د که ما هم برای انکه مثل غرب به توسعه و پی&#= 1588;رفت برسیم , باید مسیحی شویم و خطمان را از چپ به راست بنویسیم . در ی&= #1705; کلام , فکلی شخصی خاص با سابقه و تحصی= 604;اتی ویژه = 6;یست . فکلی هر ایرا&= #1606;ی غرب زده ایست که در برابر غرب انگشت حی= 585;ت به دهان گرفت= 607; و فرهنگ و هوی&#= 1578; خود را فرامو= 588; کرده و برای انکه خود را هم مثل غربی ها نشان دهد , کراوات می زن= 583; به زبان انگل= 740;سی حرف می زند و م&= #1740; نویسد و دیگر= 575;ن را هم به پیرو&#= 1740; بی چون و چرا از غرب وا می دارد چرا که فکر می کند مردم همه نادانند و عل= 578; اصلی عقب ماندگی ما هم زبان و دین وخطمان است . غافل از اینک= 607; اینها تنها شرط رسیدن به پیشرفت نیست . پیشرف , تلاش و سواد و خود شناسی می خواهد نه تقل= 740;د صرف .

برخی از ویژگ= ;ی های فکلی :<= /p>
- " فکل= 40; را به جامه و شغل و دین و محل تحصی&#= 1604; نمی توان شناخت . اخوند و اخوندزاده , سید و عام , فرنگ رفته و بغداد ندیده , تاجر و تاجرزاده , زن و مرد , استاد و ش= اگرد و معلم و مدرس و دیندار و بی دین فکلی بسی= 575;ر است .

- ایرا= 06;ی بی شرم نیمه زبانیست که ک= 605;ی زبان فرنگی و از ان کمتر فارسی یاد گرفته و مدعی= 587;ت که می تواند به زبانی که ان را نمی داند تمدن فرنگستانی ر= 75; که نمی شناسد برای ما وصف کند.

- ایرا= 06;ی ناجوانمردی است که از اموختن صرف و نحو سخت الما= 606;ی و فرانسه و تلفظ بی بند و بست انگلیسی هرگز نمی نال= 583; اما از یاد گرفتن زبان مادری خود گر= 740;زان است و ندانست= 606; اش را از افتخارات خو= 83; می شمرد. " (ص43)<= /span>

- " کمر بسته اند که زبان و شعر و نثر ما یعنی وسائل کسب معلومات فرن= 11;ی از راه عقل همه را به علت نادانی یا از سر هوس رانی نابود سازند = 608; اثار هر چیز که مایه عزت و افتخار و رابطه میان م= 575; و تاریخ پر از فراز و نشیب ماست تمام را از میان ببرن= 583; . چون فارسی نم&= #1740; دانند می کوشند که چرا= 594; زبان فارسی ر= 575; خاموش کنند ... همت و حوصله فارسی اموخت= 06; و همزبان شدن با ما ندارند و سعیشان همه ان است که ما را مثل خود یع&#= 1606;ی سرگردان و نی= 605;ه زبان کنند. " (ص4= 3)

- " چندان وقیح و گستاخ است که به لغت تراشی می پردازد .

- ایرا= 06;ی شهوت پرست کو= 578;ه نظری است که گمان میبرد تمدن فرنگی همه رقص گونه برگونه وقما= 85; کردن و به میخ&#= 1575;نه پر از قیل و قال و دود و دم رفتن است . " (ص42)

- " ایر= 75;نی جاهلی است که نمی فهمد که مبلغ یعنی اخوند فرنگی از سر کینه و عناد و به واسطه خود بی= 606;ی و تعصب اسلام را موجب بدبخ= 578;ی و بیچارگی ای= 585;ان می خواند و چون خود به ظاهر پیرو دی= 606; مسیحست دین د= 740;گران را خوار و بی مقدار جلوه م= 740;دهد . دشمن دین ماست نه دوست ایران ." (ص39)

- " هوشنگ هناوی= 83; نادان و شیخ وهب روفعی دی= 606; فروش هر دو را خصم بد خواه باید شمرد . یک&= #1740; بی دانشی است بی شرم که خود را عالم و متخصص جلوه م= 740;دهد و دیگری غافل= 740; بی ابرو که مردم می فریب= 583; . یکی قول علما و حکمای فرنگ را بد تعبیر م&#= 1740; کند و دیگری گفته پیغمبر= 75;ن و رهبران را غلط تفسر می کند. ...هر دو بد اند و بد کار ولیکن باید ب= 607; یاد داشت که هم از ابتدا بزرگان و شعر= 575;ی ما زهد ریائی و دین فروشی ش&#= 1740;خ وهب و امثال او را نکوهش کرده اند اما هوشنگ هناوی= 83; سالهاست که ب= 575; سرمایه مادی = 608; معنوی ما باز= 740; می کند هیچ کس او را چنان که باید نشناخت= 07; و رسوایش نکرده است . ... پ= 87; امروز بزرگت= 85;ین دشمن ایران ک= 607; بیگانه نباش= 83; همان فکلی است. " (ص71و72)

سپس د = 4;یل دشمنی فکلی ر= 575; این گونه توض= 740;ح می دهد که فکل&#= 1740; چون به به فرهنگ و هویت خود پشت کرده و همه ارزوها= 740;ش را در تقلید ظواهر غرب می داند , پس از انجام هیچ کا= 585;ی برای رسیدن ب= 607; ظواهر غرب کوتاهی نمی کند . یعنی حاظر است همه میراث گذشتگان را ی= 705; شبه بر باد دهد و لغات انگلیسی و کراوات و قما= 585; را جایگزین ا= 606; نماید .

" در جواب کسی که بپرسد چرا فک= 604;ی بزرگترین خص= 05; ایران است می گویم به این علت که در هنگام حمله تمدن فرنگی ب= 607; ایران این دشمن خانگی همدست بیگان= 07; است و برای ماهی گرفتن د= 740;گران اب را گل الود می کند و به ام&= #1740;د انکه تمدن فرنگی ما را زودتر بگیرد از خیانت به فکر و زبان و اداب و رسوم خوب ما روگرد= 575;ن نیست. " (ص45)

&= nbsp; شادمان پس ا= 586; بیان ویژگی ه= 575; و دلیل دشمنی ما با فکلی , به این موضوع می رسد که حالا وظیفه ما چیست و چگونه باید ب= 575; فکلی رفتار ک= 606;یم ؟ از نظر وی نباید بیش از این با فکلی مدارا کرد . چو&= #1606; هرچه مدارا ب= 740;شتر شود , فکلی در اجرای اندیش= 07; های خود مصر تر می شود . از نظر شادمان ب= 575;ید فکلی را به شی&#= 1608;ه های مختلف امتحان کرد ت= 575; هم خود او و هم همه مردم متو= 580;ه این حقیقت بشوند که فکل= 740; فقط ظواهر را دیده و به اصل قضیه کاری نداشته است . فکلی از مفاه= 740;م مطرح شده در کتاب ها و مقالات انگل= 40;سی زبان بی خبر است و فقط اصرار به مقاله نوشتن دارد ان هم به زبان انگلیس= 40; و با غلط های بسیار زیاد ا= 586; نظر نگارشی و دستوری . باید بر همه مردم روشن شود که فکلی حتی قاد= 585; به نوشتن مقاله ای تخص= 589;ی به زبان فارس= 740; و دون غلط های نگارشی و دست= 608;ری نیست چه رسد به مفاهیم عم= 740;ق علمی و ان هم به زبان انگل= 740;سی .



" سالها ملت ای= 585;ان با فکلی مدار= 575; کرد و کوشید که گاهی به سخن نرم و گاه&#= 1740; به عجز و الحاح وی را بر سر رحم اورد تا به ناخن جهل , چهره زیبای ا= 740;ن زبان نمکین فارسی را نخراشد و این ملت دوهزار و پانصد ساله    ایر&= #1575;ن را سبک نگیرد و نیازارد . ولیکن ان همه کوشش ب&#= 1740; فایده بود و فکلی هرچه مدارا بیشتر = 583;ید گستاخی و فضو= 604;ی بیشتر کرد." (ص64)        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;

حالا چاره کار این= 587;ت که " از فکلی مترسید . او را بیازمایید ت= 75; ببینید که در پای امتحان ا= 586; او بیچاره تر و عاجزتر کسی نیست . اکنون وقت ان است که ایران= 740;ان شاهنامه شنا= 87; گلستان خوان بدانند که فک= 604;ی نادانست و از فرنگستانی سخن می گوید که در هیچ جای عالم وجود ندارد و مدعی علوم و فنونی است که اصول انها را نیز خوب نیاموخت= 07; است. ... باید پرž= 7;ید و پرسید و هرگز این نکت= 607; را فراموش نکرد که با فکلی بحث کرد= 606; خطاست . فکلی را امتحان با= 740;د کرد تا سیه رو&#= 1740; شود هر که در او غش باشد. " (ص= 65)

نویسن= ;ده بعد از ذکر وی&#= 1688;گی های فکلی و هشدار در مور= 583; اسیب هایی که به زبان فارس= 740; و تمدن ایران= 740; وارد می اورد , به تعریف تمدن فرنگی و بیان ویژگی های ان می پردازد و ا&#= 1740;نطور می گوید که ما فکلی را دشمن می دانیم چون فقط از تمدن فرنگی ظواهر را دیده و مجذوب و مرعو= 576; انگشته است , در حالیکه تمدن فرنگی چ= 740;زی فرای کراوات = 608; کت و شلوار است . از نظر شادمان , تمدن فرنگی نه تنه= 575; بد نیست , بلکه بسیار خوب اس= 578; و موجبات پیش= 585;فت و توسعه را فراهم می اور= 583; ولیکن این ام= 585; زمانی رخ می دهد که ما تماشاچی و مقلد صرف نبا= 588;یم . زمانی ما می توانیم از مز= 575;یای بسیار تمدن فرنگی بهره مند شویم که در این بازی تجدد , خود به بازیکنانی تبدیل شویم ک= 607; قواعد بازی ر= 575; بدانیم و فنو= 606; پیروزی در ای= 606; بازی را یاد گرفته باشیم . و این امر محقق نمی شود مگر بوسیله بازاموزی هو= 40;ت و فرهنگ و زبان و خط و تاریخ ایران= 40; .

" تمدن فرنگی را باز= 740;چه مگیرید . ما هرگز حریفی چ= 606;ین دانا و توانا و بی رحم و خودپسند نداشته ایم ... حمله تمدن فرنگی از حمل= 607; عرب و ترک و تاتار بدتر و زیان بارتر است چرا که تمدن فرنگی م= 740; فریبد و خود هرگز فریفته نمی شود و جز فرنگی ان هم فرنگی مقیم نواحی مغرب اروپا هیچکس را مستعد فهم دقایق علم و ادب و هنر نمی شمرد ...تمدن فرنگی نام و اب و هوا و موقع و محل و محصول و زبان و عدد خانه ها&#= 1740; هر ده عالم را می داند و در باب هر چیزی که به تصور ای&#= 1583; چندین هزار کتاب و رساله و مقاله و طرح و نقشه در دست دارد و ابله و نادان ان فکل= 740; نیمه زبانیس= 78; که از این تمدن عجیب عظ= 740;م جز کراوات پسندی و شلوا= 585; شناسی ... چیزی نیامو= خته و با این همه گمان می برد که به کنه این تمدن حیرت ان= 711;یز پی برده و بای&#= 1583; اموزگار و راهنمای ما باشد . " (ص48و49)

"تمدن فرنگی به زما= 606; و مکان معین محدود نیست ... د= ;ین منسوب به عیس= 740; را نیز یکی از اجزای تمدن فرنگی جلوه گ= 585; می سازند . " (ص48)

" تمدن فرنگی خوب و عالی است ولی= 705;ن ان را مفت به کسی نمی دهند و هیچ ملتی چه نزدیک به اروپا و چه دور از ان نمی تواند به تغی= 740;ر لباس و خط و زبان , علمای فرنگی را به اشتباه بیان= 83;ازد . از مدعی تمدن , کتاب ان هم کتاب درست عمیق مطلب دار و معلم دانا و مجسمه و موسی= 602;ی و علم و معرفت می خواهند نه تقلید ابلهانه و ظاهرسازی و ت= 594;ییر لغت و الفبا و عجز و الحاح که ای فرنگیا= 606; برای رضای خد= 575; ما را در جمع خود بپذیرید . " (ص49)

" نابوده یا نا= 583;یده انگاشتن این دستگاه عظیم تمدن فرنگی م= 575; را از خطر ان در امان و از فریبندگی و جذبه اش بر کنار نخواهد داشت . پس باید از دو کار یکی را اختیار کر= 583; یا خود به راهنمائی ذو= 02; و عقل و با رعا&= #1740;ت شرایط حزم و احتیاط تمدن فرنگی را بگی= 585;یم و یا بی چون و چرا تسلیمش ش= 608;یم تا بیاید و سی&#= 1604; وار ما را بگی&#= 1585;د ." (ص51)

" ساده لوحانی که می گویند بگذار= 40;د تمدن فرنگی م= 575; را بگیرد نادان و از تاریخ عالم ب= 740; خبرند و گمان می برند که تمدن فرنگی دوست ما و طالب پیشرفت حقیقی ماست. مقایسه تاری= 82; دو سه قرن اخی&#= 1585; مللی که یک باره اسیر و تابع تمدن فرنگی شده با تاریخ مللی ک= 607; به میل و رضا ان را اقتباس کرده اند ضرر تسلیم بی چون و چرا به این دشمن بی رحم و فایده رعایت شرایط عقل و احتیاط را هرچه خوبتر ه= 608;یدا می سازد. روس و ژاپن تمدن فرنگی را گرفتند و امروز از خود عالم و نویسن= 583;ه و هنرمند و کاشف و مخترع و کشتی ساز و معمار و معلم و طبیب بزرگ دارند و تمدن فرنگی الجزا= 40;ر را گرفت و اکنون عرب بی= 670;اره این سرزمین ن= 607; فرانسه می داند و نه عرب&#= 1740; . در مملکت خود بنده است و در پاریس گلیم پارهایی بر دوش دوره گرد= 740; ویا در گوشه و کنار خیابان بلوط فروشی م= 740; کند و با فقر و ذلت عمری بسر می برد . " (ص51و52)

" به ع = 2;یده من روزی که تمدن فرنگی م= 575; را بگیرد اخر= 740;ن روز حیات ملت ایران است وتنها راه گر= 740;ز و یگانه چاره انست که ما ان را بگیریم و پ&#= 1740;ش از اکه محصور و اسیرش گردی= 605; خود مسخرش کن= 740;م. "   (ص51 )

شادما= ;ن در انتهای نوشته خود به این موضوع می پردازد که حالا که ما درتوسعه علم = 608; دانش از غرب عقب مانده ای= 605; و برای پیشرف= 578; در این مسیر, با دشمنانی مثل فکلی مواجه هستیم , باید چه کاری انجا= 605; دهیم که هم از شر این دشمن نادان در اما= 606; بمانیم و هم از مزایای فراوان تجدد بهره جوییم و هم هویت و فرهنگ ایران= 40; را که میراث گذشتگان است , حفظ نماییم .

1- " هر ملتی را سواب= 602; و زبانی و استعدادی و احتیاجی دیگ= 85; است . پس تقلید کورکورانه خطاست . " (ص109)=

2- " نخستی= ;ن شرط این کار اعتراف به انست که در مکتب تمدن پر پیچ و خم فرنگ&#= 1740; هنوز طفل ابج= 583; خوانیم . پس با&= #1740;د بیش از هر چیز مقدمات را بی= 575;موزیم " (ص72)

3- " تسخ= 740;ر کامل تمدن فرنگی انست ک= 607; یکایک اجزائ ان را بدست اوریم اما تح= 589;یل این اجزا موج= 576; ان نخواهد بو= 583; که در هر یک از شعب علوم متو= 606; به مرحله کما= 604; برسیم . تا امروز تاریخ عالم ملتی که در همه چیز کامل باشد به یاد ندارد. " (ص112)<= /b>

4- " مشک= 604; کار دانستن ا= 740;ن نکته است که از اجزائ تمد= 606; فرنگی کدامی= 05; را باید پیش از دیگری بدس= 578; اورد. اگر چیز های لازم تر و از میان انها ساده تر را اول اختیار ک= 606;یم بر خطا نرفته ایم اما ان ایž= 5;انی که بتواند لازم را از لازم تر و ساده را از ساده تر جدا کند کسی است که تربیت کام= 604; ایرانی هم داشته باشد . " (ص110)

5- " یگا= 606;ه تربیت لازم و مفید برای ما ان تربیت ایر= 575;نی است که محورش فارسی و مکان= 588; ایران و زمان= 588; سراسر تاریخ = 575;یران یعنی معرفت ب= 607; تغییرات و تحولات ایرا= 06; از اغاز تا امروز باشد و هر چیز خوب را از هر کس و هر جا بگیرد و افکر و ذوق ای&#= 1585;انی بیامیزد و به فرندان ایرا= 06; بدهد و عقیده راسخ ما انست که پیشرفت حق= 740;قی ایرانیان و تسخیر تمدن فرنگی برای ا= 740;ران بی زبان فارس= 740; امکان پذیر ن= 740;ست . " (ص74)

6- " فار= 587;ی را خوب یاد بگ&#= 1740;ریم و خوب یاد بده&#= 1740;م و علوم و فنون و السنه دیگر= 575;ن را نیز هرچه خوب تر به قدر وسع خود بیام= 608;زیم و دائم بر خزی&#= 1606;ه فارسی بیافز= 75;ئیم تا زبان ما که جایگاهش کتب = 608; رسائل دیروز = 608; کلام منطوق و مکتوب و مفهو= 605; امروز ماست م= 587;تعد بیان دقیق تر= 740;ن نکته علمی و فنی و فلسفی و لطیف ترین افکار و تصورات ادبی شود چرا که برای پیشرفت = 594;یر از این راهی ن&#= 1740;ست . " (ص84)

7- " ایر= 575;ن و اسلام را از هیچ فکری و عق&#= 1740;ده ای نباید ترس= 740; باشد . مملکتی که از فکر نو گریزان است ن= 740;مه جان است و دین&#= 1740; که از علم و تحقیق بهراس= 83; باطل است . " (ص113)

8- " برا= 740; مسخر کردن ای= 606; تمدن عظیم عج= 740;ب تمام قوای مل= 578; ایران و هزاران ایرا= 06;ی تمدن شناس خرده بین لاز= 605; است . باید اعتراف کنیم که امروز مرد مبارز این می= 583;ان نداریم و چار= 607; انست که او را بپروریم و یگ= 575;نه طریقه تربیت چنین شخصی انست که فرنگ و فرنگی را به وی هرچه خوبت= 585; بشناسانیم اما پیش از انکه این دو را به او نشان دهیم باید چش= 605; و گوش و دلش را از ایران و زبان ایرانی = 608; مهر ایران و از هر ان چیزی که در تاریخ دو هزار و پانصد ساله م= 575; به این ملت پا&#= 1740;نده ایران وابست= 11;ی داشته است چنان که شاید و بای&#= 1583; پر کنیم و ایر&#= 1575;ن ایرانی شناس فارسی دان هوشمند مستع= 83; را به جانب بارگاه پر نق= 588; و نگار تمدن فرنگی بفرست= 40;م . " (ص108)

کلام اخر :

با مطالعه این کتاب متوجه ش= 583;یم که از نظر نوی&#= 1587;نده گرامی , تمدن فرنگی خوب اس= 578; و مزایای بسی= 575;ر دارد . اما تک تک ما ایرانی ها باید مراق= 576; باشیم که بند= 607; بی چون و چرای ان نشویم . اگر به فکر اینده هستیم , باید به گذشته مان هم نگاهی بین= 583;ازیم که در غیر این صورت , ما همان فکلی نیمه زبان نیمه فرنگی می شوی= 605; که نه زبان و تاریخ و دین و فرهنگ ایران را می داند و نه مثل غرب از مزایای تجدد برخورداراس= 8; .

همچنی= ;ن متوجه این ام= 585; می شویم که جوامع مسیر ر= 587;یدن به تجدد را طی می کنند و این امر به مرور زمان اتفاق م= 740; افتد . ولی مسئله این اس= 578; که ما چگونه و با چه توشه ای این مسیر طولانی رسید= 06; به تجدد را طی &= #1605;ی کنیم . از نظر و= ی بهترین توشه برای این مسی= 585; , حفظ خط و زبان و تاریخ و فرهنگ ایران= 40; است تا با کمک ان ها در مسیر&#= 1740; گام برداریم که متناسب با ویژگی های فرهنگ ایران= 40; باشد . ( همان اصطلاح تسخی= 85; تمدن فرنگی ) تا بتوانیم ب= 607; پیشرفت حقیق= 40; برسیم و در ای&#= 1606; راه از بازیگ= 585;ان اصلی باشیم . نه اینکه فقط تماشاچی باش= 40;م و ظواهر رابگ= 740;ریم و کوله بار فرهنگ و تمدن ایرانی را در= 606;یمه راه رها کنیم .<= o:p>

این سخن نویسنده کاملا درست است . ولی از نظر من شادما= 606; فقط از یک زاو&#= 1740;ه مسئله را مور= 583; بحث قرار داد= 607; است و می توان به گونه ای دی&#= 1711;ر هم به موضوع چگونگی برخورد با غر= 576; توجه کرد .

از نظž= 5; من ملت ایران طبق نظر شادمان بسوی تجدد پیش نخواهد رفت . ز&= #1740;را در این راه موانع بسیار= 40; هست که ان هم جزئی از هویت ماست و درون همین کوله با= 585; سفر قرار دار= 583; .

مثلا د= ;ین که به عنوان ی&#= 1705;ی از عناصر هوی= 578; ایرانی مطرح = 605;ی شود , خود بزرگترین مانع برای ادامه این را= 607; است . ( شایان ذکر است که منظور من از د&#= 1740;ن عقاید باطلی است که امروز= 607; از جانب حکوم= 578; به مردم القا می شود . وگرنه اسلام حقیقی = 607;یچ مانعی ر سر راه پیشذفت جوامع قرار ن= 605;ی دهد . ) مواردی مثل واحد بود= 606; حکومت دینی و سیاسی در جامعه ما و نفوذ روحانی= 78; در سیاست های داخلی و خارج= 740; به عنوان نها= 583;ی که صاحب رای است , و بسیار موارد دیگرک= 07; موجب این امر می شود .

از نظž= 5; من هریک از عناصر هویتی مثل ایران , اسلام , سنت و تجدد در شکل گ&#= 1740;ری هویت امروزی = 575;یرانی نقش دارند ول= 740; مشکل اینجاس= 78; که عنصر دین از جانب حکوم= 578; پررنگ ترمی شود و سایر عناصر کمرنگ تر جلوه می کنند . ولی در صورتیکه حد تعادلی برقرار شود ب= 607; گونه ای که دی&#= 1606; هم جزئی مثل سایر عناصر ه= 608;یت ایرانی باشد , ان وقت است که ما می توانیم با تکیه بر همه این عناص= 585; , به " تجدد به سبک ایرانی اسلا= 05;ی " دست یابیم .

        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =             &nb= sp;            =           به امید ان روز

منابع= ; :

1 - رجای&#= 1740; . فرهنگ . (1382) . مشکله هویت ا= 740;رانیان امروز. تهران . نشر نی

2= - شادمان . سید فخرالدین . (1382) . تسخیر تمدن فرنگی با مقدمه ای از دکتر عباس می= 604;انی . تهران . گام نو= ;. مقدمه دکتر م= 740;لانی .

3- میرم= 581;مدی . داود .(1383) .گفتارهایی د= 585; باره هویت مل= 740; در ایران . تهران . تمدن ا&= #1740;رانی . ص 5 .