working paper-jafari

دانشکده علوم اجتماع= 10; دانشگاه تهران

تقابل نخبگان اصلا= 81; و جامعه ایرانی

نقد و بررسی کتاب: ج&#= 1575;معه شناسی نخبه کشی: قائم مقا&#= 1605;/ امیر کبیر/ مصدق. نوشته ع&#= 1604;ی رضا قلی

پریسا جعفری برنجی

jb_parisa@yahoo.com

کارنوشت دانشجويي براي درس مباني تاريخ اجتماعي

موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ایرانی

زير نظر دکتر جوادي يگانه

بهمن 1385 = &nb= sp; = &nb= sp;

● اطلاعات کتاب شناختی:

&n= bsp; رضا قلی ،عل= 740; ،1377، جامعه شناسی نخبه کشی،تهران،&= #1606;شر نی

&n= bsp;

مقد&= #1605;ه

بحث درباره هویت ایرانی = 608; ویژگی های آن یکی از مباحث= 740; است که در حوزه های مختلف علوم انسانی به آن پرداخته شده است. بررسی عناصر هویتی ایرانیان از آن جهت اهمیت &#= 1583;ارد که باعث شناخ= 578; جنبه های مختلف رفتار= 40; ایرانیان می شود و همچنین به وسیله آن می توانیم تحلیلی نسبت به اتفاقات گذشته و همچنین وضعی= 78; موجود داشته = 576;اشیم.

کتاب جامعه شناسی نخبه کشی نوشته آق= 575;ی رضا قلی ،<= /span> کتابی انتقادی و تحلیلی در زمینه بررسی ویژگی های فرهنگ و بافت اجتماعی ایران و تاثی= 585; این ویژگی ها در عملکرد نخبگان اصلا= 81; می باشد.کتاب جامعه شناسی تا کنون بیست و شش بار به چاپ رسیده اس= 578; و شاید همین تعداد بالای دفعات چاپ نشان دهنده این مسئله با= 588;د که این کتاب با استقبال گسترده مواج= 07; بوده است.

یکی از دلای= 604; استقبال از کتاب را می توان رویکرد انتقادی ایشان به ساختار اجتم= 75;عی ایران دانست. کتاب جامعه شناسی نخبه کشی در سال 1377 برای اولین بار چاپ شد. به عبارت دیگر م= 740; توان گفت چاپ این کتاب مقا= 585;ن با سال های مطرح شدن اندیشه های اصلاح طلبان= 07; در عرصه سیاس= 740; در ایران می باشد و چون نویسنده به بررسی اندیش= 07; اصلاح طلبی د= 586; جامعه ایران = 608; عوامل شکست آ= 606; پرداخته است می توان گفت ت&#= 1608;جه نویسنده به این مسئله و پرداخت آن در کتاب، یکی از دلایل استقبال گسترده از ای= 606; کتاب می باشد. از طرف به گفته خود آقا= 740; رضاقلی این کتابی تحلیل= 40; و جامعه شناختی است ک= 607; برای عموم خو= 575;نندگان نوشته شده است.به همین دلیل قلم صری= 581; و ساده نویسنده نیز در اقبال عمومی کتاب ب= 740; تاثیر نبوده است. یکی دیگر از کتاب های آقای رضاقلی که بعد از جامعه شناسی نخبه کشی از آثار مطرح ایشان می باش= 583; جامعه شناسی خودکامگی اس= 78;. نویسنده در این کتاب نیز توجه خوانند= 07; را در زمینه تحلیل ساختارهای خودکامه و مس= 578;بد ایران به فرهنگ و بافت اجتماعی ایران جلب می کند و معتقد است که برای بررسی علل عق= 576; ماندگی ایران، نبای= 83; فقط به وجود شاهان خودکا= 05;ه توجه داشت بلکه وجود ای= 606; شاهان در تار= 740;خ ایران خود معلول ساختارهای خودکامه پرو= 85; می باشد. خیلی علاقه مند بودم که در زمینه تحصیل= 75;ت آقای رضاقلی مطالبی در ای= 606; مقاله ذکر کن= 605; ولی متاسفان= 07; مطلب قابل ذکری پیدا نکردم.

هدف اصلی ای= 606; کتاب « ضمن بررسی جامعه شناسانه حاکمیت و رفتارهای اجتماعی، بیشتر بررسی عوامل و موان= 593; بر آمدن « نخبگان اصلاح» و روی= 607; نابود کردن آ= 606; ها توسط هویت های جمعی ایرانیان است.» (8)در حق&#= 1740;قت نویسنده در این کتاب به بررسی عدم توفیق اصلاح گران در متن اجتماعی می پردازد.

پرسش اساسی مطرح شده در کتاب این است که علت اصلی عدم توفیق نخبگان چیست= 67; آیا کشته شدن قائم مقام و امییر کبیر ب= 607; دلیل توطئه د= 585;بار و غرب می باشد؟ و یا این که باید به دنبال علت های دیگر باشیم؟

نویسنده برای پاسخ به پرسشهای خود توجه خود را به بافت اجتماعی ایران و رواب= 591; متقابل اجتم= 75;عی جلب می کند و معتقد است که باید تحلیل چ= 606;د عاملی را جایگزین تحلیل یک عاملی کنیم. با کار تحلیل= 740; عمیق می توان «علل عدم توفیق یک فرهنگ عهد عتیق را در بد ست آوردن حقو= 602; فردی و اجتماعی ناش= 40; از تحولات جدید صنعتی شدن را فهمید.»(23)

در این مقاله به نقد و بررسی ویژگی هایی که نویسنده آن ه= 575; را جزء خصوصیات فرهنگی و باف= 578; اجتماعی ایرانیان می داند پرداخت= 07; ام و همچنین تاثیرات این ویژگی ها در بررسی مسائل = 608; مشکلات جامع= 07; ایرانی و به خصوص تاثیرات آنها در عدم توفیق اصلاح گران اجتماع= 40; که در این کتاب قائم مقام ، امیر کبیر و مصدق مورد توجه است، مورد بررسی قرار داده ام. در نهایت نیز سع= 740; نموده ام به این پرسش که چ&#= 1602;در این ویژگی ها و عناصر در هویت و رفتارهای گذ= 88;ته و فعلی ایرانیان موثر است، پاسخ دهم.

خلاصه ای پیرامون کتاب و فصول آن

کتاب جامعه شناسی نخبه کشی نوشته آقای رضاقلی در سال 1376 تالی = 1; گردیده و در سال 1377 برای اولین بار به چاپ رسید و بعد از آن نیز بارها تجدید چاپ شد. خود نویسنده در بخش گزارش کوتاه و مقدم= 607; ای که در کتاب آورده است، معتقد است که »کاری تاریخی که در شان مورخین ب= 575;شد انجام نداده است (8) و می گویž= 3; که « کتاب را ب&= #1585;ای کتاب خوان ها= 740; عمومی و دانشچویان دوره لیسانس علاقه مند به مسائل روز و ریشه های تاریخی آن نوشته ام.(8) نگ&#= 1575;ه نویسنده به مسائل نگاهی نو و تحلیلی است.

نویسنده در مورد انگیزه های چاپ کتاب می گوید: « ای = 6; کتاب را نه سال پیش به مناسبتی نوشتم که نقط= 607; نظرهای خود ر= 575; به صورت کتبی به دوستانی ارائه نمایم که تصور می کردند با تغییر یک فرد یا چند نفر و به صورت حاضر و آماده می توان تحولات عظیمی در ساختارهای اقتصادی و اجتماعی و سیاسی ایران به وجود آورد که خوانندگا= 06; خواهند دید ک= 607; چنین چیزی از تحلیل های ای= 606; کتاب بر نمی آید. دست نوشته را به دوستانی داد= 05; تا بخوانند، همگی بر آن بودند که نوع= 740; بینش و نگاه د&#= 1585; آن است و مرا به چاپ آن تشویق کردند = 608; گرنه خودم عز= 605; آن را نداشتم. آنچه باعث شد که کتاب را چا&#= 1662; کنم افزون بر نگرش ویژه به تاریخ ایران= 48; یاد آوری و خدمتی هر چند کوچک به بزرگ= 575;نی است که این کتاب افتخار نام آن ها را د&= #1575;رد.(9)

بخ= 88; اول؛ ویژگی های فرهنگ اقتصادی ایر= 75;ن: ب&= #1740;شترین تاکید نویسنده بر روی داشتن تحلیل چند عاملی و منطق= 740; واقعیات اجتماعی می باشد و معتقد است که نباید استبداد را ع= 575;مل تمام مشکلات دانست. در همین راستا د= 585; بخش اول کتاب به بررسی ویژگی فرهنگ اقتصادی ایر= 75;ن می پردازد و ساختارهای سیاسی اجتماعی ایر= 75;ن را در دوره های مختلف مورد بررسی قرار می دهد و ویژگی های فرهنگی و هویتی ایرانیان را در رابطه با این ساختاره= 75; بیان می کند. در بخش هایی از کتاب هم به بررسی شرایط اروپا و غرب و سیر تحولات و پیشرفت صنعت= 40; اروپا می پردازد و آن را با ایران و شرایط آن مقایسه می کن= 583; و همچنین عواملی را که در ایران باع= 579; عدم پیشرفت ص= 606;عتی شد بر می شمرد.<= o:p>

ب&#= 1582;ش دوم؛ بررسی عملکرد قائم مقام، امیر کبیر و مصدق : = 583;ر بخش دوم کتاب نویسنده به بررسی عملکر= 83; سه صدر اعظم و به عبارتی اصلاح گران اجتماعی ، قائم مقام، امیر کبیر و مصدق می پردازد و عدم توفیق و یا کشته شدن آن ها را در بافت و متن جامعه ایرانیان مورد بررسی قرارا می دهد و در حقیقت به پرسشی که در آغاز مطرح نموده و آن دلایل عدم توفیق این بزرگان است، پاسخ می دهد. نویسنده در بررسی عملکر= 83; هر کدام از این سه صدر اعظم به بررس= 740; اندیشه ها و رویکرد آن ها نسبت به فرهن= 711; و جامعه ایرانی می پردازد و همچنین به تحلیل نحوه برخورد جامع= 07; ایرانی با آن ها و برنامه های آن ها پرداخته است.

همان طور که در مقدمه ذکر گردید، آقای رضاقلی در کتاب جامعه شناسی نخبه کشی هدف اصلی بررسی خود را « بررسی عوامل و موان= 593; بر آمدن نخبگان اصلا= 81; می داند.»(8) و برای پاسخ گویی به پرسش خود به تحلیل و بررس= 740; روابط متقاب= 04; اجتماعی و همچنین بافت اجتماعی و فرهنگی ایرانیان می پردازد. نویسنده در روند تحلیل خود به بررسی برخی از نکات منفی که در فرهنگ و بافت اجتماعی ایران از گذشته تا کنو= 606; وجود داشته م= 740; پردازد و دلی= 604; عدم موفقیت اصلاح گران د= 585; ایران را وجو= 583; این عناصر و ویژگی های منفی فرهنگی می داند.

آقای رضا قل= 740; معتقد است که فعالیت های اجتماعی همه هویت جمعی و تاریخی دارن= 83; و برای رفع مشکلات باید به ریشه های تاریخی آن ها توجه کنیم. یکی از نکاتی که به آن تاکی&#= 1583; بسیاری داشت= 07; این است که باید «در بررسی مسائل اجتماعی نگاهی نو و تحلیلی داشت&raq= uo;(8) از این جهت کار آقای رضاقلی کاری ارزشمند محس= 08;ب می شود.البته به نظر من به تحلیل های ای= 588;ان نقدهایی وار= 83; است که در ادامه مقاله تا حد امکان به آن ها می پردازم.

نویسنده برای این که خوانندگان ر= 75; با شرایط موجود بیشتر آشنا سازد در بسیاری از بخ= 588; های کتاب به بررسی شرایط = 608; روندهای پیش= 85;فت جامعه اروپایی و مقایسه آن با شرایط ایران پرداخته است. آقای رضاقلی در طول کتاب توجه ما را به قالب ها و شرا&#= 1740;ط مناسب اجتماعی اروپا برای تحولات عرصه = 607;ای مختلف مانند علوم، صنعت، سیاست و امنی= 578; جلب م®= 0; کند و همچنین به بررسی نوع برخورد ایرانیان با پیشرفت صنعت= 40; اروپا می پرد= 575;زد، و در راستای این تحلیل توجه ما را به عوامل اصلی عقب ماندگی ایران و ویژگ= 740; های منفی که ریشه در فرهن= 711; ایران دارد جلب می کند.

خصوصیات منفی فرهنگی = 608; اجتماعی جامعه ایران= 40;

در ادامه این مقاله به نقد و بررسی اصلی ترین عواملی که نویسنده آ= 606; ها به عنوان عناصر منفی ا= 580;تماعی و فرهنگی بیا= 606; نموده است، م= 740; پردازیم:

&n= bsp; عدم توجه به روابط متقاب= 04; اجتماعی و بافت جامعه د= 585; راستای تحلی= 04; مسائل اجتماعی

نویسنده معتقد است که در بررسی مسئله عدم تو= 601;یق نخبگان در حقیقت باید ب= 607; ساختارهای سیاسی اقتصا= 83;ی و فرهنگی توج= 607; کرد و یکی از مهم ترین ضعف های تحلیل ها و بررسی ها را توجه نکردن ب= 607; این روابط اجتماعی می داند.

در مقدمه کتاب می گوید: « می گویند قائم مقام را توطئه گران دربار قاجار = 608; محمد شاه به کمک ایادی بیگانه کشتند، و امی= 585; کبیر را به همین شکل به روزگار ناصرالدین ش= 75;ه نسبت می دهند و مصدق نیز چهل سال تبعی= 583; و زندان را مدیون سازما= 06; سیا و پهلوی است. این کتاب می گوید این ها علت های قریب هستند، باید به دنبا= 604; عللی گشت که اگر نبودند نظامی پرداخته نمی شد که در آن اصلاح گران توفیقی به پیشبرد مقاصد خود نیابند. آن علت ها عللی بودند که استبداد را دامن زدند و مانع جدی توزیع قدرت بودند و هم جلوی انباشت ثروت را می گرفتند و هم انباشت علم را. »(23)

همان طور که ملاحظ= 607; شد آقای رضاقلی معتق= 83; است که دید تک عاملی داشتن به مسائل و این که همه مش&#= 1705;لات را به گردن استبداد و استعمار بیندازیم، یکی از بزرگ ترین مشکلات= 40; است که سبب می شود که شناخت و درک درستی از اوضاع نداشته باشی= 05;. ایشان معتقدند که ت= 575; « ساختارهای استبداد پرو= 85; هستند همچنا= 06; به تولید محصول خود خواهند پرداخت.»(10) به همین دلیل « مهم ترین وظیفه یک تحلیل علمی جامعه شناخت= 40; را بیان منطقی و تبیین و تفسی= 585; روابط اجتماعی می داند.»(24) و یکی از بزرگ ترین آفت ها را در این می داند که « یک پدیده اجتماعی که تولد و مرگش با دیگر پدید= 607; های اجتماعی = 608; رفتار اجتماعی و فرهنگ پیوند = 583;ارد را در یک امر اخلاقی فردی خلاصه کنیم.»(24= ) با این نگاه هرگ= 586; قادر نیستیم &la= quo;ساز و کار توفیقا= 578; اقتصادی و دفاعی و سیطر= 607; جوامع صنعتی را از یک طرف و ساز و کار ضعف، سلطه پذ= 740;ری ، انفعال، سرخوردگی و چگونگی انهدام سرما= 40;ه و توان نیروی انسانی و ماد= 740; جوامع عقب افتاده را از طرف دیگر بررسی کنیم.»(25= )

نویسنده«دا= شتن تحلیل منطقی = 608; مدل های تحلی= 604;ی واقعیت اجتماعی را حداقل برای روشنفکران ج= 08;امع عقب مانده لازم می داند.»(25) و یکی از عوامل پیشرفت فکری = 608; علمی جامعه ر= 575; قطع رابطه با تحلیل های ساده و عوامانه می داند. به اعتقاد نویسنده « شر= ط اصلی تحلیل منطقی از واقعیت اجتماعی در م= 585;حله نخست این است که بدانیم واقعیت اجتماعی دارای ویژگی های یک نظام است.(26)

نویسنده با این مسئله که در تحلیل ها همه چیز را گردن استبدا= 83; و استعمار می اندازند ، سخ= 578; مخالف است و معتقد است: «ب= ;ررسی پدیده اجتماعی استبداد، به صورت مجرد و ذهنی، امکان پذیر نیست، همان طور که با این شیوه به جنگ استعمار نیز نمی توان رفت. این هر دو پدی&#= 1583;ه بر سر روابط متقابل اجتماعی و ضع= 601; فرهنگ و عناصری از آن به وجود آمده و تا زمانی که عناصر و اجزا= 569; نظام اجتماع= 40; ما اقدام به رفع و طرد عناصر استبداد پذی= 85; و استعمار پذیر نکند، ا= 740;ن دو پدیده به شکل های مختل= 601; حیات ما را تهدید می کنند..»(27) در حقیقت نویسنده استبداد و ا= 587;تعمار را معلول فرهنگ می دان= 583; و معتقد است ک&#= 1607; «که این فرهنگ است که دست به بازتولید استبداد و استبداد پروری می زند و زمانی می توان با این مسئله به صور= 578; جدی برخورد کرد که ریشه اصلی آن را در بستر تولیدش یافت و از ریشه خشک کرد.»(27)

فرهنگ قبیلگی و سنت= 740; ایران

یک&#= 1740; از مهم ترین عواملی که آقای رضاقلی در تحلیل های خود در زمینه عدم پیشرفت و &#= 1578;وسعه نیافتگی ایران بیان نموده فرهنگ قبیلگی ایرا= 06; می باشد که به اعتقاد ایشا= 06; مانع عقلانی شدن کارهر و به وجود نیام= 583;ن تقسیم کار به مفهوم غربی آ= 606; و عدم تناسب و همخوانی آن ب= 575; بافت و قالب های اجتماعی غربی شده است.« این بی قاعدگی و عقلانی نشدن حیات اجتماع= 40; ایران یکی از چهره های فرهنگ این زا= 583; و بوم است که قرن هاست با لباس های مختلف به حیا= 578; خود ادامه می دهد.»(117) نویسن&= #1583;ه معتقد است که این ساختار سنتی و قبیلگ= 740; پذیرای بافت صنعتی به مفهومی که در غرب صورت گرفته نیست «= در نظام فرهنگ قبیلگی رواب= 91; خونی و خانوادگی و وابستگی های خاکی و ثروت زمینی و رواب= 591; پدر سالاری ایلی، آن هم در محدوده چراگاه، ارز= 88; اتکا به گفته قدما و تایید شاگرد از است= 575;د و عدم خلاقیت فکری و عدم پی جویی علل واق= 593;یات اجتماعی، محصر شدن در منافع شخصی، = 608; ارج ننهادن ب= 607; منافع عمومی = 608; حیات جمعی و اسارت کهن به دست استبداد = 608; اسیر پنجه استعمار... همه به سختی ریشه گرفته ، به نحوی که با پیشرفت= و حیات اجتماعی ایران منافا= 78; دارد.»(189)

<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '> در بستر این نوع فرهنگ است که شاهانی رشد پیدا می کنند و به قدرت می رسند که دست به برادر کشی و پسر کشی می زنند و حتی در جهت حفظ مناف= 593; دیگر کشور ها رشوه می گیرند. عدم امنیت یکی از خصوصیات بار= 86; این نوع فرهن= 711; و جامعه می با&#= 1588;د.« فراموش نشود که این امنیت بر خاسته از متن فرهنگ جامعه ایران است و اگر بد است و مشئوم و اگر مقصری دارد، خود جامعه ایران است. و اما پارهای وقت ه= 575; هم که به عبارتی امنی= 78; بر قرار بود، به ابتکار شخ= 589; فرمانروا و آ= 606; هم تنها با ابزار خشن ترین چهره اجبار بوده است، که خود موجب نا امنی حیات اج= 578;ماعی می شده است و تنها ترس بود= 607; و نه امنیت اج&#= 1578;ماعی ناشی از قانو= 606; و روابط اجتماعی.» (44)

        =     اقتصاد مصرفی و غیر مولد

     یکی از مسائلی که آقای رضاقلی در بخش های مختلف کتاب ب= 607; آن توجه داشت= 607; است، غیر مول= 583; بودن و مصرفی بودن فرهنگ اقتصادی ایرانیان می = 576;اشد.«فرهنگ اقتصادی پانصد ساله ایران ویژگی خاصی دارد. اهرم هایی که در نظام اقتصاد صنعت= 40; عمل می کنند، نه در اقتصاد سنتی قبل و نه در اقتصاد از هم پاشیده فعلی به چشم نمی خورند. در طول این زمان پانصد ساله گ= 607; گاهی تحولات= 40; کوتاه مدت رخ می دهد، و دوباره حیات اقتصادی جریان مستمر = 608; کهن خود را ادامه می دهد. ویژگی اقتصادی این دوره چنان اس= 578; که در مقابل ماشین که نسب= 578; به رفتارهای اقتصادی اجتماعی پس آ= 740;نده است، دست بسته، ذوق مصرف آن را به رنج تولیدش ترجیح داده، هر چند به تحقیر حیثیت ملی اسلامی بینجامد، ای= 06; فرهنگ پس از تحولات صنعت= 40; جدید، سعی و تلاش قابل توجهی در راه &#= 1705;سب آن نکرده است. راه های انحرافی را ک= 607; در واقع نوعی «باژگونه خوانی» فرهن= 11; اقتصادی است= 48; به صورت مبهم و گنگ اصیل پنداشته است.»(30) «روح ک = 4;ی حیات اجتماع= 40; چنان شکل گرفته است که تمام اجزاء و عناصر خود را در مسیر این و&#= 1575;بستگی یکپاچه و هماهنگ نمود= 07; است. این فرهن&#= 1711; ترجیح داده ت= 575; انگل وار از دستاورد دیگران در تمام زمینه ه= 575; اسنفاده نماید.»(31) به عبارتی آقای رضاقلی علتی را که برای این امر می آورد به روح کلی حیات اجتماعی و فرهنگی جامع= 07; نسبت می دهد و تحلیل دقیقی در این راستا &#= 1575;رائه نمی دهد. بیشتر به کلی گویی هایی در این زمینه پرداخته است.

        =    اهل کار و تلاش نبودن و عدم نوآوری و خلاقیت ایرا= 06;یان

     همان طور که در بررسی فرهنگ اقتصادی ایران گفته ش= 583; ، آقای رضاقل= 740; یکی از دلایل غیر مولد بود= 606; و غیر مفید بودن فرهنگ اقتصادی ایر= 75;نیان را کم کاری و تلاش نکردن و همچنین عدم ن= 608; آوری و خلاقی= 578; آن ها می داند و معتقد است که این روند در پانصد سال گذشته همیشه وجود داشته و ریشه در فرهن= 711; و قالب های اجتماعی ایرانیان دا= 85;د.« در گزارش های آن زمان آمده که ایرانیان کارهای سخت و مبارزه را هرگز دوست نم= 740; دارند و دوست دارند کار نکرده درآمد داشته باشند = 608; به همین خاطر دلالی را پر دوست می دارن= 583;.(91) « فرهنگ ما کار را متعلق به خر می داند و کار کردن را جان کندن و باریک کاری و صنعت را کاری خرانه می داند.»(146). « مفهوم کار برای ایرانی = 576;ا ژاپنی فرق دارد. ایرانی مفهوم کار برایش این اس= 578; که یکبار برا= 740; همیشه دستش ر= 575; جایی بند کند ولی ژاپنی می خواهد با کار دنیا را فتح کند کار را برای حاصل کا= 585; می خواهد و این که برای جامعه مفید باشد.»(203) « یکی از ویژگی های جامعه غیر خلاق و مصرفی این است که حت&#= 1740; علاقه ای به فکر کردن ندا= 585;د و بیشتر ترجی= 581; می دهد دیگری به جای او بین&#= 1583;یشد.(204)

     نویسنده هم زمان به بررسی شرایط تحولات اروپ= 75; پرداخته و ای= 606; که معتقد است یکی از دلایل پیشرفت غرب داشتن روحیه سعی و تلاش و نوآوری در آن ها می باشد. ولی مسئله ای که به آن اشاره

ای نکرده این است که چرا این روحیه در ایرانی ها وجود نداشت ولی در غربی ها وجود داشت؟!

        =    باژگونه خوانی روند پیشرفت صنعت= 40; و عدم توجه به تاثیرات متقابل بافت اجتماعی در تحولات آن

     یکی دیگر از عوامل در مجموع عللی ک= 607; نویسنده در پاسخ به پرسشهای خود به آن توجه نم&#= 1608;ده، باژگونه خوانی روند پیشرفت صنعت= 40; در کشورهای جهان سوم و ایران می باشد. مقصود از باژگونه خوانی روند پیشرفت صنعت= 40; این است که به جای این که در تحلیل هایما= 06; به بافت اجتماعی و تحولات اجتم= 75;عی که در راستای آن ها پیشرفتصنعت®= 0; غرب صورت گرفته، توجه کنییم، فکر م= 740; کنیم که می تو&#= 1575;نیم با وارد کردن عناصر صنعتی مانند ماشین = 548; راه اندازی کارخانجات و کشیدن راه آه= 606; به پیشرفت ها= 740; صنعتی دست یابیم. در حالی که فرهت= 711; قبیلگی ایرا= 06; آمادگی پذیز= 88; آن ها را ندارد. این باژگونه خوانی باعث بروز مشکلات بسیاری در جامعه ایران شده است.« اروپائیان باور کردند ک= 607; ترقی مساوی ب= 575; ثروت و قدرت است چیزی که دنیای سومی ه= 575; هنوز نفهمید= 07; و می خواهند آن را با پول بخرند و بیشت= 585; آن را باژگون= 607; می فهمند یعن= 740; پول معادن را که خود نحوه تولید و استخ= 585;اج آن را مدیون تلاش دیگری است بدهند و صنایعی بگیرند و صنعتی شوند و با صاحبان آن در آمیزند و بالاخره خودشان نشست= 07; و آقایی کنند.&r= aquo; (65)

     به اعتقاد نویسنده «صن&= #1593;ت در رابطه با اجتماع پس آینده است و نمی بایست از آن تلقی باژگونه داش= 78; که بسیار مخر= 576; است. به همین دلیل بود که گفتیم صنعت خریدنی نیست بلکه خلق کردنی است»(81) &#= 1570;قای رضا قلی در تح&#= 1604;یل خود در ارتبا= 591; با تلقی باژگونه از غرب به روند تحولات اجتماعی که د= 585; غرب انجام گرفت توجه می کند و در حقیقت از دیدگاه جامع= 07; شناسی معرفت = 608; معرفت شناسی به بررسی سیر تحولات اجتم= 75;عی غرب و روند پیشرفت صنعت= 40; آن ها می پردازد. «قان= ون مندی طبیعت ر= 575; بشر با محدود کردن خود در شناخت رابطه اشیاء کشف کرد. عقل جست ج&= #1608; گر خستگی ناپذیز بود.»(62= )

     «از طرف دیگ= 585; بین صنایع و قالب های اجت= 605;اعی آن و قدرت دولت ( به معنی حاکمیت سیاس= 40;) به جهات مختل= 601; ارتباطی عمی= 02; پیدا شد و دولت ها حیات خود را در نظم صنعتی و حمای= 578; از ساختار آن دیدند.»(64). «مدیریت جامعه در اروپا در تما= 605; ابعاد رو به اصلاح می رفت. روش های تجرب= 607; پذیر و عقلان= 740; کردن کار توسعه یافت.»(65)&n= bsp; «پیشرفت ها= 40; مختلف صنعتی هم زمان با اندیشمندان®= 0; چون توماس مو= 585;، لوتر، کالون= 48; ماکیاولی محصول اروپا در نیمه اول قرن شانزدهم است.»(62)

     هنگامی هم که از زاویه دید معرفت شناسی به مسئله می پردازد معتق= 83; است که خود روشنفکران تلقی باژگون= 07; نسبت به علم دارند . نویسنده عدم کارایی تئور= 40; های غربی علو= 605; انسانی   را در ایران عدم توجه به قالب های اجتماعی آن می داند .او معتقد است که حتی روشنفکران جامعه نیز شن= 575;خت درستی نسبت ب= 607; بافت و روابط اجتماعی ایر= 75;ن ندارند و دان= 588; آن ها دانشی وارداتی می باشد. او از بحث گورویچ د= 585; این زمینه کم= 705; می گیرد «گور= ویچ معتقد است که ارتباط کامل بین واقعیت ه= 575;ی اجتماعی و نظام های مختلف معرفت= 40; وجود دارد و این که پیشرف= 578; جامعه بشری دردو بعد ماد= 740; و معنوی حاکم ادامه دارد. قالب های اجت= 605;اعی در ارتباط تنگاتنگ با ذهن و معرفت بشرند و بدین اعتبار عقل و جامعه دارای یک ماهیت اند.&r= aquo;(71) « در اروپای مدرن کارخان= 07; با کارگر، کارگر با قانون کار هم= 607; این ها با نظام سیاسی و جمع این ها با طیف روشنفکر= 40; دانشگاه و هم= 607; با یکدیگر و همه با فرهنگ کلی و روحیه علمی و بلند پروازی و حساسیت های اخلاقی ، عاطفی همه با هم در تناسب بود.»(71)

     « اگر بخواهیم از این مختصر نتیجه بگیری= 05; باید بگوییم معرفتی که در ایران طی دور= 575;ن مورد بحث در جریان بود ناشی از رکود بطن و متن اجتماع بود، از طرف دیگر از حدود زمان میرزا تقی خا= 606; به بعد ، علم و معرفت واردا= 78;ی و مصرفی است نه تولیدی و حاصل آن در عم&#= 1604;کرد همه مشهود است.»(71)

نویسنده با همین رویکرد به بررسی عدم ضمانت اجرای= 40; قوانینی که ب= 585; گرفته از جام= 593;ه نیست می پردا= 586;د و معتقد است «قانون از نظر تکنیکی نسبت به رواب= 591; اجتماعی افراد پس آینده است.»(38)« حاکمیت قانو= 06; و خود قانون، بر خلاف تصور ایرانیان نه خریدنی است و نه وارد کردن= 740;. صرف این که قانونی در جایی خوب عمل کرده است، هی= 670; گونه تضمینی وجود ندارد ک= 607; در جایی دیگر که روابط اجتماعی دیگری حاکم است خوب عمل کند. ابتدا حقوقی به وجو= 583; می آید مثل فعالیت های سندیکایی و حقوق خود جوش ناشی از آن و یا فعالیت ها= 740;ی برای الغاء بردگی و حقوق ناشی از آن سپس حاکمیت سیاسی به آن چهره قانون دولتی می دهند. فرهنگ ایران همان طور که در فرهنگ اقتصا= 83;ی حالت باژگون= 07; خوانی دارد د= 585; زمینه امنیت اجتماعی نیز باژگونه خوانی می کند.»(39) فکر می کنند صرف ایجاد سازما= 06; های امنیتی مثل کلانتری= 48; دادگاه ، زندان، شکنجه، امنی= 78; در جامعه به وجود می آید. این مسئله در بقیه تشکیلا= 78; اداری نیز دیده می شود. «<= b> ساختارهای اجتماعی ایران تاب تحمل نهادها= 40; سیاسی و اقتصادی غرب را که هم بافت با قالب های اجتماعی جوامع صنعتی است ندارد. به همین جهت هرج و مرج عظیمی د&#= 1585; تمام قسمت ها= 740; نظام اقتصاد= 40; به ویژه مالی= 607; حکم بوده است.»(130)

«سرمایه گذاری های صنعتی= ; مثل ضرابخانه ، چراغ گاز، بولوار سازی به علت فقدان حمیت ملی و معرفت صنعتی = 548; زیاده خواهی = 548; کم کاری ، نداشتن روح مسئولیت پذی= 85;ی مشترک ، فداکاری اجتماعی و تقدم منافع اجتماعی بر منافع فردی و فقدان روح خل= 575;قیت ، نوآوری و خدمات متقاب= 04; که شاخصه روحیه ایلات= 40; است ، همچنان عاطل و باطل مانده است.(176)<= /span>

نویسنده دلیل عدم کارایی تشکیلات را همان محتوای فرهنگ قبیلگ= 40; می داند:«محت= وای فرهنگ قبیله ای ، تمام مقرراتی که جهت تشکیلات = 608; ادارات کشور هراه کارشناسهای آن ها وارد کردند همه را در عمل از هم پاشیده و کار= 575;یی آن را به صفر نزدیک کرده و کارکرد شبکه را به حداقل رسانده است.»(20= 0)

= ناآگاهی نسبت به مسائ= 604; اجتماعی و مبارزات منفعل سیاسی

یکی از ویژگ= 740; ها و خصوصیات= 740; که نویسنده د= 585; باب فرهنگ و تحلیل بافت اجتماعی ایر= 75;ن بر می شمرد، نا آگاهی ایرانیان و انفعال آن ها در زمینه مسائل اجتماعی خود می باشند. نتی&#= 1580;ه این انفعال و عدم آگاهی باعث شده است که حضور آن ها در صحنه اجتماع بسیا= 85; کم رنگ باشد و یا اگر حضوری نیز بوده در بیشتر مواقع احساسی و بدو= 606; داشتن دانش کافی در این زمینه بوده ا= 587;ت.

به عقیده نویسنده ، عل= 604; این مسئله را باید در تاری= 582; و ریشه های تاریخی بافت اجتماعی ایران جست و جو کرد . او معتقد است که&la= quo; ملت ایران همیشه به آما= 604; ها و آرزوهای بلند ملی اسلامی فقط ب= 607; حد عاطفی دلخوش کرده ت= 575; از رنج تعقل و تلاش در امان باشند.»(34) « ای = 6; کار جزء خرده فرهنگی این مردم شده، زمانی هم که صادقانه حرک= 78; می کنند به علت عدم اطلا= 593; از اوضاع زمانه به بیراهه می روند یا به بی&#= 1585;اهه می ببرندشان.»(102)<= /o:p>

همان طور که ملاحظه می شو= 583; آقای رضا قلی در تحلیل این مسئله، این خصوصیت، را ی= 705; خصوصیت فرهنگی می داند .عدم آگاهی ایرانیان در رابطه با برخورد آن ها با مصلحان اجتماعی خود را بیشتر نشا= 606; می دهد.»

« مردم ایران این ویژگی را از سال هایی که با سیاست آشنا شده اند= 548; همچنان دنبا= 04; کرده اند، هر هنگام که منافع بیگانگان ایجاب کرده است با کمک عوامفریبان مشکلاتی برا= 40; قهرمانان مل= 40; ایجاد کرده اند.»(101) « حرکت هایی که در مجموع ایر= 575;نیان کرده اند نشا= 606; می دهد که نه استثمار را م= 740; شناسند و نه استقلال و نه آزادی و نه عدالت را.»(104) «مبارزات مردم ایران ب= 575; عقب ماندگی، استبداد و استعمار یک نبرد سطحی بود، همه در استبداد خلاصه می کرد. ایرانیان زمانی می توانند در صحنه بین المللی مباز= 07; کنند که با یکی از چهره های مهم عقب ماندگی که همین نوع مبارزه سیاس= 40; است مبارزه کنند یعنی باید با مبارزه سیاس= 40; که تا به حال کرده اند مبارزه کنند.»(154)

رضاقلی یکی از دلایل این که استعمارگرا = 6; توانستند از ایرانیان سوءاستفاده کنند را همین &#= 1593;دم اگاهی به شرایط می داند.«اگر مردم خواسته خود را خوب می شناختند و لوازم کافی برای آن تارک می دیدند، هر عوامفریبی قادر نبود منافع آن ها ر&#= 1575; پایمال نماید.»(211)

همان طور که ملاحظ= 607; شد، نویسنده یکی از دلایل &#= 1588;کست مصلحان را عد= 605; آگاهی مردم د= 585; نتیجه عدم حم= 575;یت یا حمایت منفعلانه و عاطفی آن ها از مصلحان و اصلاحات می داند.

= &nb= sp; عملکرد اصلاح گران = 8; برخورد جامع= 07; با آن ها

تا کنون به اصلی ترین خصوصیاتی که = 606;ویسنده در زمینه عناصر منفی ایرانیان که ریشه در فرهن= 711; آن ها دارد و باعث عقب ماندگی جامع= 07; ایرانی و عدم موفقیت کامل مصلحان اجتماعی شده است، پرداخت= 40;م.

نویسنده در بخش دوم کتاب جامعه شناسی نخبه کشی به بررسی خصوصیات سه اصلاح گر اجت= 605;اعی (قائم مقام ، امیر کبیر، مصدق ) ، شرایط روی کار آمدن آن ها و این که ویژگی هایی ک= 607; در رابطه با فرهنگ و جامع= 607; ایرانی گفته شد چگونه در روند اصلاحا= 78; آن ها و همچنین کشته شدن و عدم موفقیت آن ها تاثیر گذار بوده، پرداخ= 78;ه است.

= 605;یرزا ابوالقاسم قائم مقام

نویسنده در مورد تخست وزیران ایرا= 06; معتقد است که «نخست وزیران همه ا= 586; صنوف فرهنگ ایران بودند = 608;لی سه نفر آن ها در مواقع اضطراری و خاص، با ویژگ= 740; های غیرت، ایران دوستی= 48; ایران فهمی و جهان فهمی روی کار آمدن= 583; ولی مورد فرهنگ کلی جامعه ایران قرار نگرفته = 575;ند.»(92) در واقع نویسند= 07; روی کار آمدن افرادی مثل قائم مقام، امیر کبیر و مصدق را استثنایی می داند.

«= ; زمانی که قائ= 605; مقام نخست وزیر ایران شد، همه چیز از هم پاشیده بود. نظام اقتصادی ایران سنتی بود. قائم مقام وضعیت ا= 740;ران را خوب می شناخت، وضعی= 78; استثنایی بود، شاه قبل= 740; مرده بود، خزانه پول نداشت این عوامل روی کا= 585; آمدن قائم مقام را سرعت بخشید.(95) «از نظر فکری قائ= 605; مقام در زمان خود نسبت به فرهنگ ایران پیش کسوت بود= 548; از نظر شخصیت= 740; چون کوه با صلابت و فسادناپذیر بود ، مسائل سیاسی اقتصادی ایران را نیک می دانست.»(95)

     نویسنده یکی از دلایل عدم موفقیت قائم مقام را ، عدم آگاهی مردم و همچنی= 606; نداشتن ابزاهای لاز= 05; می داند. «از عقب افتادگی ایران مطلع بود ولی مردم از وجود او بی اطلاع بودند در نتیجه از او نه حمایتی می کردند و نه می دانستند ک= 607; چه می خواهد بکند در عین این که اندیش= 607; های بلند در سر می پروراند، هی= 70; یک از ابزارهای لازم کار خود= 588; را نداشت.(98) «برای یک نفر یکه و تنها و این همه لشکر فساد و دشمنی تکلیف روشن ا= 587;ت، همه دست به دست هم دادند و به جرم این گناهان غیر قابل بخشش در صفر 1251 قمری او را در باغ نگارستان خف= 07; کردند.»(103)

       میرزا تقی خان امیر کبی= 585; « هفتمین نخس= 578; وزیر»

     « میرزا تقی خا= 606; در 21 ذی قعده 1264 مطاب ق با اکتبر 1848 (همزمان با ایام اسپنسر= 48; مارکس، کنت) به منصب صدار= 578; اعظمی ایلات ایران رسید و بدین طریق برای مدتی کو= 578;اه (سه سال و یک ماه ) دومین ستاره شب پانصد ساله ا= 740;ران درخشیدن گرفت»(107) « امیž= 5; از عمق فرمول رشد غرب با خبر بود و اوضاع ایران را نیز به خوبی می شناخت.»(110) « غیرت مسئولی= 78; داشت و در راستی و درست= 740; و فساد ناپذیری و صداقت و صمیمیت او هی= 670; تردیدی نیست.&ra= quo; (111)

     « آقای آدمیت ک= 607; ارزنده ترین کار تاریخی موجود را در مورد امیر کبیر انجام داده می گوید: اهمیت مقام تاریخی امیر بر سه چیز است : نو آوری در راه نشر فرهن= 711; و صنعت جدید ، پاسداری هوی= 78; ملی و اسنقلا= 604; سیاسی ایران در مقابله با تعرض غربی ، اصلاحات سیاسی مملکت= 40; و مبلرزه با فساد اخلاق مدنی.(113)

     « در مقابل رجا= 604; دیگر که نوعی شبه مدرنیسم را به جای مدرنیسم می فهمیدند، امیرکبیر می دانست که زمینه اصلی کارزار وی با غرب با ابزار نظامی نیست.معرکه اصلی پیکار اقتصادی اجتماعی فره= 06;گی است. بنا بر این در تمام زمینه ها شرو= 593; به کار کرد.»(121)

     امیر دست به اصلاح در تمام جنبه ها زد :«استفا= ;ده از کار کارشناسی ، توسعه و نشر دانش ، واداشتن مرد= 05; به کار و کوشش ، حمایت از فعالیت های تولیدی و تجاری، تامی= 06; حقوق اجتماع= 40; از جمله اقداماتی بو= 83; که امیر در دوران صدر اعظمی خود انجام داد . او معتقد بود که اصلاح در تما= 605; جوانب به اصلاح روابط اجتماعی منج= 85; می گردد.» (122)

    <= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '>امیر در راستای اصلاحات خود به مسئله آموزش نیز توجه داشت « مسئله آموزش به طور جدی با امیر شروع می شود.. چون می دانست که بای= 583; فرهنگ توسعه در مردم ب وجود آید»(139) دž= 5; زمینه صنعت نیز نویسنده معتقد است که&la= quo; امیر قالب ها= 740; اجتماعی صنع= 78; را می شناخت و می دانست که در سلسله علل= 548; کدام علت موج= 576; پیشرفت صنعت = 608; رونق تجارت و ترقی مردم و رفاهیت عامه می گردد.»(148)

     با وجود تمامی این اقدامات باز هم مردم امیر کبیر را تنها گذاشتن= 83;. نویسنده معت= 02;د است که «همیش= ه در رابطه با قتل امیر فقط دربار و سیاس= 578; خارجی را دخی= 604; می دانستند.ولی نویسنده این تحلیل را تا حدی عوامانه = 608; دارای انحرا= 01; می داند. عوامل اصلی پنهان می مان= 583; و شناخته نمی شود به همین دلیل این گون= 607; اتفاقات دوباره تکرا= 85; می شود.»(151) « حیات جمعی ایران در دفا= 593; از ایشان و حقوق امثالشان عاجز بودند و برای حمایت ا= 586; آن ها به صورت جدی ، عقلانی و فعال عمل نکرده اند، بلکه برخورد= 40; منفعل و عاطف= 740; داشته اند . در سوابق فرهنگ= 40; ما، انگیزه های ملی وجود نداشته، زیر= 75; ایلیاتی بودیم و فرهن= 711; دینی هم که می دانیم از عرص= 607; عکیس وارد شده(152)

     نویسنده معتقد است که چون مردم امی= 585; را نیاورده بودند از او حمایتی نیز نکردند.« امیر همه این ها را می دانست که می نوشت که حال و روز این غلام بیچاره را ببینیند که ا= 586; دست این مردم چه می کشم.»(162)=

      &n= bsp; مصدق

     « دوران پهلوی یک برهه از تاریخ استبد= 75;د ایران است که با لباس فاخر مدرنیسم یعن= 40; «ایران نوین&raq= uo; که در واقع یک برداشت شبه مدرنیستی بود، دوران حیات خود را با یک ناسیونالیس = 5; تند شروع کرد.(1= 82)

     «دکتر مصدق در زمان خاصی روی کار آمد. تعارض نگلیس = 608; آمریکا جدی شده بود و این تعارض موهبت= 40; بود برای دکت= 585; مصدق که اهدا= 601; بلند خود را جامه عمل بپوشاند. برنامه اصلی حکومت او در آن جو توطئه داخلی و بین المللی، در مرحله اول اس= 578;یفای حقوق ملت ایران در ملی کردن نفت و دیگر سامان دادن به اقتصاد کشور بود.(186)

     «مصدق به دنبال اقتصا= 83; بدون نفت و سی&#= 1575;ست موازنه منفی بود.پای بندی به اصول اعتق= 575;دبش موجب سقوط وی از قدرت بر اثر کودتا گردید.(186) « در دوره نمایندگی مجلس و وزارت همواره با مردم پیوند خاصی داشت و کارهای خلاف میل آن ها نکرد . به همین دلیل بارها ا= 586; طرف منتقدین= 88; به او عوامفریب می گفتند.(187)

     «سیاست مصد= 02; طی بیش از نیم قرن مبارزه سیاسی بر اسا= 587; دو محور اصلی استوار بود: د&#= 1601;اع از استقلال سیاسی و اقتصادی ایران و کوشش &#= 1576;رای استقرار دموکراسی »(187) ویژگی های او نشانگر شناخ= 78; عمیقش نسبت ب= 607; مسائل ایران = 608; جهان بود. از طرف دیگر سر سپردگی اش به منافع ملی و اسلام و عدم عدول از گفته های خود و پشت نکردن به منا= 601;ع ملی مردم.(188)<= /b>

     نویسنده علت سقوط مصد= 602; را همین می داند که در مو&#= 1585;د امیر گفته شد= 548; « همه دشمنان علیه او متحد شدند (اشراف، رجال دربار و کشورهای خارجی) (189) موضوع= مخالفت با افرادی مث= 604; مصدق در ایرا= 606; ، پدیده ای عمیق و ریشه دار است، کسانی که بای= 583; کمکشان بکند ضربه های اول را از پشت می زنند.عدم آگا= 607;ی مردم از مسائ= 604; اجتماعی، یک= 40; دیگر از دلای= 604; عدم موفقیت آنها بود.مرد= 605; چون آگاهی نداشتند، هی= 70; گاه ار آن ها حمایت نمی کردند. پیشبر= 583; کار هم همیشه با حمایت مرد= 605; صورت می گیرد. &= #1605;صدق معتقد بود تا مردم منفعل باشند، کشورهای دیگ= 85; از آن ها سوء اسنفاده می کنند. « اگر ملت در مجموع ، رجال و دولت که یک آرایش فرهنگی را تشکیل می دهن= 583; و همه جزء عناصر یک فرهنگ هستند را کامل بفهمند و از پس دفاع آن ای&#= 1587;تاده باشند ، هیچ گاه بیگانه نمی تواند چش= 605; طمع به آن ملت بورزد.»(219)

      = همان طور که گفته شد :« قهرمان مبارزات ملی= 48; که با توطئه خو کرده بود، در اوج پیروز= 740; در انبوه خلق و وطن خویش در رنج به سر می برد و با چشم های حسرت می دید که چگونه آرمان های بلندش با وحد= 578; انگلیس و آمریکا و همکاری سفارتخانه ه= 75; با دربار و انفعال مردم به خطر افتاده و تما= 605; اقشار مردم ب= 585; علیه او همگا= 605; شده اند، در عین حال که در تمام اقشار دوستانی داشت، کودتا پیروز شد و او تا سه سال در زندان مجرد بود و سپس برای همیشه ب= 607; تبعید رفت.»(229)=

     ا&= #1586; مطالب بالا م= 740; توان چنین استنباط کرد که سه بزرگ مردی که نویسنده به اقدامات آن هاو دلایل عد= 605; موفقیت کامل آن ها اشاره کرده = 575;ست، خصوصیات مشترکی دارن= 83; از قبیل مسئولیت پذی= 85;ی، آگاهی به مسائل روز، استثنایی بودن شرایط ب= 607; صدارت اعظمی رسیدن آن ها و فسادناپذیر®= 0;. همچنین دلای= 04; مشترکی را نی= 586; در زمینه کشت= 607; شدن و شکست آن ها بیان نمود= 607; : آما= ;ده نبودن فرهنگ قبیلگی، عدم آگاهی مردم ا= 586; اصلاحات آن ها، عدم حمای= 578; مردم از آنها و همچنین توطئه بیگان= 07;.

        =    نتیجه گیری

      آقای رضا قل= 740; در کتاب جامع= 607; شناسی نخبه کشی ، سعی کرده است تا با نگاهی تحلیلی به بررسی عوامل عدم موفقیت اصلاح گران اجتماعی بپردازد و بی= 588;ترین توجه خود را در این زمینه به دوری گزید= 606; از تحلیل های تک عاملی و توجه داشتن ب= 607; واقعیات اجتماعی به عنوان یک نظا= 605; ، مبذول داشت= 607; است . در همین راستا نیز یک= 740; از مهم ترین مشکلات جامع= 07; ایران را عدم توجه به همین روابط متقاب= 04; می داند. او معتقد است « در حیات جمعی سیاسی ، اقتصادی، اجتماعی ایر= 75;ن ، هیچ گونه عاملی برای دگرگونی وجو= 83; نداشت »(10) و معتقد است که ساختارهای ایران تاب تحمل اصلاحا= 78; را نداشتند و این ساختارهای استبداد پرو= 85; هستند که همچنان به بازتولید استبداد می پردازند.

     نویسنده در راستای تحلی= 04; خود به بررسی ویژگی های فرهنگ ایران می پردازد و یکی از ویژگی های فرهنگ ایران را قبیله ای بود= 606; آن می داند و معتقد است که این نوع فرهن= 711; پذیرای پیشر= 01;ت های صنعتی نخواهد بود. یکی از مسائل= 740; که در رابطه با برخورد ایرانیان با پیشرفت های صنعتی بیان م= 740; دارد این است که ایرانیان تحلیل باژگونه از صنعتی شدن دارند و فکر می کنند با وارد کردن نمودهای صنعتی مانند راه آهن و... می توان به توسع= 607; رسید، بدون این که به باف&#= 1578; و شرایط اجتماعی این تحولات در ار= 608;پا توجه کنند.

     با توجه به تمام مسائلی که بیان شد می توان از صحبت های ایشان چنین نتیجه گیری کرد که «ع&#= 1605;لکرد ملت ایران در این چند قرن درجا زدن و ات&#= 1604;اف سرمایه های معنوی و مادی این سرزمین ب= 608;ده است. اگر شاخص این خیانت ها چند نفر درباری و سیاست خارجی است، لیکن عامل تحقق آن ملت است. اگر ملتی پانصد س= 575;ل از راه می ماند مقصر خودش است.» (227)=

     ایشان معتقدند که علت العلل تمام حوادث ر= 575; باید در درون خود ملت پیدا کرد زیرا بی آن هیچ عامل خارجی نمی تواند در سرگذشت و سرنوشت جامع= 07; ای یک علت گردد. =

     « علت زوال تمد= 606; و حیات اجتماعی ایران اسلام= 40; قرن هفتم را ن&#= 1607; در یورش مغول بلکه باید در انحطاط بینش اسلامی و روا= 580; تعصب مذهبی و زوال حس ملیت ایرانی و رکو= 583; و انحراف روح اسلامی جست. همه پریشا نی &#= 1607;ا و شومی ها را به گردن عوام= 604; خارجی انداختن ، اغفال مردم ا= 586; واقعیت های زشت داخلی اس= 578; و نتیجه اش نادیده گرفت= 06; و پوشاندن سرچشمه اصلی = 608; کانون های نخستینی است که استعمار ی= 705;ی از جوشش های آن است.»(228)



        =    نقدی بر کتاب

     کتاب جامعه شناسی نخبه کشی آقای رضا قلی از بسیار= 740; جهات کاری ارزشمند محسوب می شود. در اهمیت تاریخی بسیا= 85; سنجیده سخن م= 740; گوید، تاریخ برای او از گذشته آغاز م= 740; شود و به حال پیوند می خورد.بسیاری از ویژگی های فرهنگ و جامع= 607; ایرانی را به خوبی بیان نموده است . آقای رضا قلی در خیلی از بخشهای کتاب= 48; نگرش توطئه پندار ایرانیان و این که همیشه استبداد و استعمار را مقصر مشکلات خود می دانند به نقد کشیده است و معتقد است که در تحل= ;یل مسائل اجتماعی بای= 83; به روابط پیچیده اجتم= 75;عی توجه کرد و نباید با نگر= 588; عوام زده به ب&#= 1585;رسی انحطاطات اجتماعی پرداخت عوام زدگی را یک بیماری رقت بار و اندیشه کش اجتماعی م= 740; داند.(228)

     با این حال در بعضی قسمت های کتاب با این که نویسنده معتقد است که باید از تحلی= 604; ساده و تک عاملی دوری گ= 586;ید ، با تحلیل های سطحی ایشان مواجه هستیم.

     در بخش گزار= 588; کوتاه، خود نویسنده دو نکته را در زمینه انتقادهایی که دیگران پس &#= 1575;ز خواندن نوشت= 07; هایش مطرح نموده اند را بیان کرده و به آن ها پاسخ داده است. اول این که « می گفتند طرح مسئله به این شکل موجب می شود که بعد از خواندن کتاب حالت یاس به انسان دست می &#= 1583;هد ، زیرا ابعاد نا رسایی ها بسیار گسترد= 07; و عمیق مطرح شده است.»(11) نویسنده در پاسخ می گوید: &= laquo; این همه برای دادن شناختی است که با واقع انطباق بیشتری داشت= 07; باشد و آرمان های دور از واقع ما را تعدیل کند و شناخت دقیق ت= 585; موجب عمل اصلاحی واقع بینانه تر بشود و ما را هر چند تلخ تر و سخت تر به سر منزل مقصود ک= 607; دفع هر چه بیشتر مفاسد است برساند.(11)

     نویسنده در کل کتاب ، بیشترین تاکید را روی این مسئله دارد که باید از تحلیل تک عاملی دوری گزید و باید از مدل های علمی تر برای بیان واقعیت های اجتماعی استفاده کرد یعنی جریان جامعه را به صورت عوامل متقابل و پیچیده ای بب= 740;نیم . ولی به نظر من خود نویسنده در استفاده ا= 586; مدل علمی و تحلیلی موفق نبوده است. البته درست است که با خواندن کتاب به واقعیاتی در مورد فرهن= 711; ایران می رسی= 605; ولی در نهایت &#= 1606;ویسنده نیز دست به کلی گویی های= 740; زده است این که « علت العلل همه حوادث مثبت و منفی را در تاریخ یا اجتماع ، بای= 583; در درون جست.»(2= 28) حرف درستی است ول= 740; باز پاسخ دقیقی به ما نمی دهد . .وقتی صحبت از فعالیت اجتماع می کن= 583; تا به اصطلاح دست های آلود= 607; اجتماعی را د= 585; کشتن قائم مقام و یا امیر کبیر بیابد . ما متوجه نمی شو= 740;م که « فعالیت اجتماع یعنی چه؟ و یا وقتی صحبت از دانش طبقه متفکر می کند و آن را دلیل استعمار و استبداد می داند ، به این مسئله توجه ندارد که خود استبداد هم ب= 585; روی دانش طبق= 607; متفکر تاثیر می گذارد.

     در بسیاری ا= 586; قسمت های کتا= 576; روشن نیست که چه کسی و چرا از کار و کوشش و تلاش شانه خ&#= 1575;لی می کند؟! در واقع نویسند= 07; به تحلیل علت این قضایا و این ویژگی ها نمی پردازد. به همین دلیل به نظر من در بخش هایی از کتاب نگرشی تقدیر گرایا= 06;ه بر کتاب حاکم می شود.

<= b>    در جایی می گوید: «اگر نا بهنجاری موج= 08;د بد است و مقصری دارد، مقصر آن خود جامعه ایران= 40; است.»(44) باز هم ما متوجه نمی شویم که چرا جامعه ایرانی در برخورد با مسائل خود ای= 606; گونه برخورد = 705;رده است.

    دومین نکته ای که خود نویسنده در مورد انتقاداتی ک= 07; به او شده است بیان کرده ای= 606; است که « به گونه ای بحث شده است که گویا غرب الگویی بی نق= 589; و مطلوب است ...»(11) آقای رضا قلی در جواب می گوید « پاسخ بنده در این جا نیز ، مشابه موارد = 576;الا ، توجه دادن به شناخت غرب است به عوض لعن و نفرین .آنچه مسلم است ایرانی ه= 575; در عمل الگوهای توسعه علمی، = 606;هادهای مدنی و الگو های مدیریتی = 548; و تقریبا حکو= 605;تی و همچنین الگوهای مصرفی و در بسیاری از زم= 740;نه ها نوع زیستن غربی ها را پذیرفته اند ولی خوش تر می دارند که در بیان آن ها را تقبیح کنند.»(11)&n= bsp; پرداختن نویسنده به اوضاع و تحولات غرب و مقایسه آن با وضعیت ایران بسیار ارزند= 07; و به جاست . ولی نکته ای که به آن توجه نشده است این است که چرا اروپا توانست مسیر رشد را طی کند ولی ایرانیا= 06; نتوانستند؟ آیا اروپا هی= 670; وقت با مشکلا= 578;ی که در ایران بود مواجه نبود ؟ و اگر بود چه شد که اروپا از این مرحله گذشت ولی در ایران این اتفاق نیفتاد؟ حال= 75; ما می دانیم مقصر جامعه است چه کار می توانیم بکنیم؟

     در بخشی دیگر از کتاب نویسند= 07; به بررسی عملکرد سه نخست وزریر م= 740; پردازد. یکی از مهم ترین خصوصیاتی که نویسنده در رابطه با این سه شخص حائز اهمیت می دان= 583; این است که آن ها به مسائل زمان خود آگا= 607; بودند، ولی ب= 607; نظر من اگر واقعا این گونه بود و آن ها تمامی ویژگی های فرهنگ جامعه ایرانی را می شناختند، تعداد دشمنانشان بیشتر از دوستانشان نمی شد. در حقیقت وجود کارشکنی ها نشانه این اس= 578; که گروه های زیادی با عملکرد آن ها مخالف بودند. نویسنده در مواردی که به بیان مخالفت ها می پردازد فرهنگ جامعه را مقصر می داند در حالی که به دلایل و علت های این مخالفت ها نم= 740; پردازد . و آگاهی روشنی به خواننده ن= 605;ی دهد.

     نوسنده در کتاب سوالات بسیاری را مطرح می کند : &laq= uo; چرا ملت ایرا= 606; راهی را که پانصد سال اس= 578; انتخاب کرده ادامه می دهد= 567; چگونه ممکن است که نسل شاهان ایران همه با کشت و کشتار و قتل عام روی کار بیایند؟ چگونه ممکن است ملت نخبگانی را ه= 605; که به عدالت پای بند بودن= 583; مغبوض بدارند؟ چطو= 85; ممکن است حتی به صورت جدی و عقلانی به طر= 581; و پاسخ سوالا= 578; نپرداخته باشد؟ مقصر این همه نکبت و حقارت کیست= 567; همه این مشکلات را نشانگر بیماری کهن د= 585; روابط اجتماعی ایران می باش= 583; و تمام کسانی که در بافت ایت روابط عامل اند در این مسئله نی= 586; دخیل اند . (105) نویسن= ده معتقد است که برای پاسخ گویی به این سوالات باید در روابط اجتماعی به دنبال آنها بگردیم. این رویکرد، رویکردی درس= 78; است بسیار کل= 740; است و فقط بینشی کلی به خواننده می دهد.