working paper-heidarai

دانشکده علوم اجتماع= 40; دانشگاه تهران

نقد و بررسی کتاب: س&#= 1606;ت و مدرنیته؛ ر= 740;شه یابی علل شکس= 578; کوشش های اصلاح طلبان= 07; در ایران عصر قاجار. نوشته &#= 1583;کتر صادق زیبا کلام

زهرا حیدری

Zheidari2005@yahoo.com<= /b>

کارنوشت دانشجویی برای درس مبانی تاریخ اجتماعی

موضوع: خلاصه و نقد کتاب های با موضوع هویت ا= 740;رانی

زیر نظر دکتر جوادی یگانه

بهمن 1385        =             &nb= sp;            =             &nb= sp;

درباره ی نویسنده

دکتر صادق زیباکلام، استاد علوم سیاسی دانشگ= 75;ه تهران با سه کتاب مهم: مقدمه ای بر ا&#= 1606;قلاب اسلامی، ما چگونه ما شدی= 605; و سنت و مدرنی&#= 1578;ه سعی خود را بر این قرار داد= 607; است که با تار&#= 1740;خ به گونه ای تحلیلی برخورد کند. او که تحصیلا= 578; خود را در رشته ی شیمی در انگلستان ادامه می داد= 548; با شروع انقلاب به ایران آمد و بعد از انقلا= 576; عضو شورای انقلاب فرهنگی شد و در نهایت در سال 1376 از ایرا = 6; خارج شد و تحصیلات خود را در رشته ی تاریخ در لند= 606; ادامه داد.

دکتر زیباکلام علاوه بر این سه کتاب، مجموعه مقال= 75;ت (گفتن یا نگفتن) را به رشته ی تحریر در آورده، و نیز یک مصاحب= 607; ی طولانی درباره ی توه= 605; توطئه دارد. او با رد نظریه ی «است= 593;مار-عامل-عقب ماندگی» مته= 05; به دفاع از غر&#= 1576; و غسل تعمید استعمار شد. و مخالفان بسیاری را علیه خود برانگیخت. در سال های بعد از دوم خرداد= 548; زیباکلام یک= 40; از فعالان سیاسی در عرص= 607; ی مطبوعات و نشریات بود.

درباره ی کتاب:

دکتر زیبا کلام در همان عنوان کتاب «سنت و مدرنی= 578;ه» هدف خود را از نوشتن کتاب اعلام می دار= 583; و قصد دارد نشان دهد که در فضای قرن نوزدهم، ایران به عنوان یک کشو= 585; عقب مانده زیست می کند و چگونه اولین تلاش های ایرانیان برای جبران این عقب ماندگی از غر= 576; آغاز می شود و به کجا ختم می شود و نهایت این کوشش ها را در انقلاب مشروطه می بیند و سعی دارد عدم موفقیت این جریانات را بررسی و تحلی= 604; کند.

او معتقد است که تصور معمولی ما از ایران قاجار در یک جامعه ی بسته، ایستا = 608; عقب مانده خلاصه می شود که در آن تغییر و تحول چندانی اتفا= 02; نیفتاده. بخش دیگر تصورما= 06; از آن جامعه عبارت است از نفوذ و سلطه ی قدرت های استعماری با همه ی تبعات زیان بار آن. اما بر خلاف این تصور ایر= 575;ن عصر قاجار آن قدر ها هم که فکر می کنیم جامعه ای صامت، ثابت و بدون تغییر و تحول نبوده ا= 587;ت. در حد خود، در آن جامعه تغییر و تحولات نسبت= 75;ً قابل توجهی اتفاق افتاد= 07; و ایران آن عصر از یک پویایی خاصی برخوردار بوده است. از جمله مهم تری= 606; جریاناتی که در عصر قاجار= 740;ه به وجود آمد فکر تغییر و اندیشه ی اصلاحات بود. بحث اصلی این کتاب تجزیه و تحلیل و کالب= 583; شکافی این تلاش ها است. اینکه این تلاش ها چگون= 607; به وجود آمدند، چرا ب= 607; وجود آمدند، هدفشان چه بود، سرنوشتشان ب= 07; کجا انجامید = 608; مهم تر از همه اینکه، چرا نتوانستند ب= 07; نتیجه رسیده = 608; موفق شوند. این تلاش ها در مجموع به چهر جریان اصلی تقسیم شده اند:

1-&n= bsp;     اصلا= ;حات عباس میرزا=

2-&n= bsp;     اصلا= ;حات امیرکبیر<= /span>

3-&n= bsp;     اصلا= ;حات عصر سپهسالا= 85;

4-&n= bsp;     نهضت مشروطه

مهم ترین ویژگی این کت= 575;ب در آن است که اصلاحات و جریانات مدریته ای که در قرن نوزده= 605; در ایران به وجود آمد را در خلأ مطرح نکرده، بلکه آن را در چارچوب تغییراتی که در طول قرن نوزده در ایران به وقو= 593; پیوسته مورد بررسی قرار داده است.

نویسنده سعی دارد با استفاده از تئوری گذار، = 606;شان دهد که بخش هایی از جامع= 607; ی ایران قرن نوزدهم مانن= 83; هر جامعه ی در حال تغییری، بیشتر دچار دگرگونی شده بود، در حالی که بخش های دیگر آن هنوز پای در گذشته داشت.

"ویژگی دوم کتاب «سنت و مدرنیته» در آن است که اصل&#= 1575;حات را معلول یا برآبند این د= 608; بخش می بیند، به سخن دیگر، اگر اصلاحات نتوانست

موفق بشود، به واسطه ی خیانت ، توطئ= 607; ، کارشکنی ، تحریف و نفاق عناصر سرسپرده ، خائن، غرب زد= 607;، روشنفکر و فراماسون نبود. بلکه جریان نوگرا= 40;ی و اصلاح طلبی از قدرت و صلابت لازم برخواردار نبود، و در نهایت آن بخش از جامعه که بیشتر پای در گذشته و سنت داشت، در برابر آن تغییرات مقاومت کرده = 608; در نهایت از این پیکار موفق بیرون آمد."(زیباکل= 75;م،صادق،1327،س = 6;ت و مدرنیته ،تهران:انتش= 75;رات روزنه،صفحه11).<= /span>

خلاصه ی کتاب= ;

این کتاب شامل 9 فصل می باشد که در ادامه هر یک ر&#= 1575; به اختصار بیان می کنیم:

فصل اول کتاب در خصوص آشنا= 740;ی با ایران قرن نوزدهم است؛ ایران که در ف&#= 1589;ول بعدی شاهد پیدایش تغییرات و تحولات و ضرو= 585;ت انجام اصلاحات می شود. به علاوه در چنین ایرا= 606;ی هست که قاجارها به قدرت می رسند.

فصل دوم، کار خود را با این پرسش آغاز می کند که قاجاریه با توجه به فقدا= 606; محبوبیت و پشتوانه ی مردمی، نداشتن یک ارتش مدرن، قوای نظمیه ی= 575; دسیپلین، بوروکراسی کارا و اقتصاذی شکوفا، چگون= 07; توانستند قریب به یک قر ن و نیم حکومت &= #1606;مایند؟ این فصل در حقیقت پاسخی به این پرسش ا&#= 1587;ت. در ادامه سؤالی که در فصل دوم مطرح شده است، فصل سوم به یکی از جنبه های مهم ایران قرن نوزدهم می پردازد، که عبارت از رابطه ی میان حاکمیت قاجارها و نهاد مذهب می باشد.

بخشی از این فصل به اندیش= 607; ی سیاسی شیعه و فلسفه ی نگرش علما و روحانیون به مسئله ی حکوم= 578; در عصر غیبت می پردازد. و این بحث را تا به قدرت رسید= 606; قاجارها دنبال می کند. این فصل نشان می دهد که رابطه ی قاجارها و مذهب یک رابط= 607; ی ثابت نبوده است. بلکه در مقطعی (اوایل حاکمیت قاجارها)، مذهب اهرم مهمی در جهت تثبیت آنان ب= 607; شمار رفته است. و در مقطع بعدی (اواخر حاکمیت آنان) به یکی از اصلی ترین محمل مخالفت با آنان بدل می شود.

فصل چهارم در برگیرنده ی برخی از تغیی= 585; و تحولات مهم اجتماعی و اقتصادی عصر قاجاریه می باشد. همان طور که پیشتر اشاره شد تفک= 585; رایج در خصوص پیدایش اصلا= 81;ات در ایران آن است که این تحول در نتیج= 607; ی آشنایی با غرب به وجود آمد. اما سنت و مدرنیته معت= 02;د است که جدای از آشنایی با غرب که در این کتاب از آن به عنوان عامل ذهنی ایجاد ت= 601;کر تغییر و اصلاحات یاد شده است، تغییر و تحول= 575;تی که در داخل جامعه ی ایرا= 606; اتفاق افتاد نیز نقش مهمی در پیدایش حرکت های اصلاح طلبان= 07; داشته است. در این کتاب به این تغییر و تحولات عنوا= 06; عامل عینی داده شده است. از جمله مهم ترین عوامل عینی می توان از تغییرات «دموگرافیک&raqu= o; یا تغییراتی که در رشد و ترکیب جمعیت= 40; ایران در طول قرن نوزدهم اتفاق افتاد یاد کرد.

گسترش چشم گیر روابط بازرگانی ایران با جها= 606; خارج، عامل عینی دیگری بود که بر روند پیدایش = 590;رورت ایجاد اصلاحات تأثیر بسزای= 40; گذارد.

چنین صورت بندی از تغیی= 585; و تحولات درونی جامعه = 740; ایران که از آن تحت عنوان عوامل عینی تغییر نام برده ایم، نگرش نسبتاً بدیعی است و کمتر دیده شد= 607; در جای دیگری اینگونه، میان تغییر و تحولات اقتصادی و اجتماعی از یکسو و پیدای= 588; فکر تغییر و اندیشه ی اصلاحات از س= 608;یی دیگر، رابطه ای مستقیم برقرار شده باشد. عمدتاً عامل ذهنی یعنی آشنایی با فرهنگ و تمدن غرب است که به عنوان عامل اصلی ایجاد اصلاح= 75;ت همواره مطرح بوده است.

فصل پنجم در حقیقت بررسی تأثیر اشنای= 40; با غرب بر جریان اصلاح طلبی و روشنگری می باشد. تنها مو&#= 1590;وع تازه ای که در اینجا مطرح شده است تفکی= 705; پدیده ی اصلا= 581; طلبی به دو جریان درون و بیرون از حاکمیت قاجا= 85;ها است. جریان «درون حاکمیت» عبارت است از &#= 1578;لاش و کوشش اصلاح طلبانی که به حاکمیت قاجا= 85;ها تعلق داشتند یا از درون آن حاکمیت برخاسته بود= 06;د. و سعی می کردند تا نظا= 605; را اصلاح کنند. عباس میرزا، قائم مقام ها، مرحوم امیرک= 76;یر، میرزا حسین خان سپهسالار، امین الدوله = 608; حتی خود ناصرالدین شاه علی رغم درجات مختلف اصلاح طلبیشان نمونه ی اصلا= 581; طلبان از درو= 606; حاکمیت می باشند.

فصل ششم ادامه ی جریا= 606; «اصلاح از درون» می باش= 583; و عمدتاً پیرامون تلا= 88; های میرزا حسین خان سپهسالار اس= 78;.

فصل هفتم پیرامون کوش= 88; های اصلاح طلبانه ای اس= 578; که در بیرون از حاکمیت قاجارها صور= 78; گرفت . این فصل نشان می دهد که با بی نتیجه ماندن تلاش های «اصلاح از درون» فکر تغییر و اندیشه ی اصل= 575;حات به تدریج بیرون از حاکمیت قاجارها انت= 02;ال یافت.

فصل هشتم به طور کل به انقلاب مشروطه می پردازد. این فصل در سه بخش نهضت تنباکو = 608; پی آمدهای نه= 590;ت تنباکو و خو= 583; انقلاب مشروطه تقسی= 05; می شود که سعی دارد علاوه ب= 585; اتفاقاتی که منجر به انقلاب مشروطه شد، اوضاع سیاسی = 608; اجتماعی که بعد از پیروز= 740; انقلاب در ای= 585;ان صورت گرفت را مورد بررسی قرار دهد.

فصل آخر کتاب که در عین حال مفصل ترین بخ= 588; کتاب می باشد= 548; ارزیابی مفصلی از علل ناکامی مشرو= 91;ه است. این فصل با طرح سؤالی پیرامون این نظریه ی رایج که مشروطه را شکست خورده م= 740; پندارد، کار خود را شروع می کند. برعکس این نظر، کتا= 576; معتقد است که مشروطه را نم= 740; توانیم یک جریان سیاسی = 608; اجتماعی بپنداریم که به جز شکست نتیجه ی دیگر= 740; در بر نداشت. بلکه باید آن را جریانی بد= 575;نیم که بسیاری از مفاهیم سیاس= 40; سنتی را از می&#= 1575;ن برداشت. فلسف= 607; ی نگرش به حکومت، جایگاه پادش= 75;هان، نقش رعیت در عزل و نصب حکومت، محدودیت قدر= 78; حکومت، انحصار قدرت حکومت در چارچوب قانون، قابل پرسش بودن اعمال حکومت= 48; حق آزادی بیان، آزادی عقیده، حقوق اجتماعی و... برخی از دستاوردهای نهضت مشروطه بودند.

مقدمه

سرزمین و نام ایران و ایرانی، به قدمت بشریت ا= 587;ت. اولین بارقه های ذهنی که بشریت از خود به یاد می آورد و سنگ نوشته هایی ک= 607; یافت می شود از قدمت تاریخی این مرز و بوم حکایت دارد. و این رشته ی پیوسته چنان هویتی برای ایرانیان رق= 05; زده است که در شدیدترین تندبادهای ح= 08;ادث وحشت بار تاریخی نیز این هویت دستخوش تحول = 608; دگرگونی اساسی نشده است. و در موار&= #1583;ی نیز به تقویت و بازسازی خو= 583; پرداخته است. شاید بتوان مهم ترین عناصر موجود در هویت انسا= 606;ی را که هم ثبات آن را حفظ کرده و هم به آن پویایی بخشیده و هم انعطاف لازم را برای آن پدید آورده است دو عنصر عقلانیت و تحمل دانست. اگر تحمل را نیز نتیجه ی تعقل بدانیم = 570;ن وقت مهم ترین مقوم هویت ایرانی عقل و عقلانیت خواهد بود که توانسته آن ر= 575; درتاریخ بر فراز و نشیب تاریخی در مقابل تهدیدات جدی حفظ کند و موجب بازتولید آن از درون شود. نیز بر اساس ه&#= 1605;ین عنصر عقلانی= 78; بود که ایران= 740; ها با درایت و آگاهی اسلام را پذیرفتند = 608; آن را به عنوان یکی دیگر از ارکا= 606; هویت خود قرا= 585; دادند و هویت= 740; قوی تر و غنی تر برای خود آفریدند.

باید به هویت با سابقه و مستحكم ایرانی افتخ= 75;ر كرد و با اطمینان بر آ= 606; تكیه نمود. ولی نمی توان از آن به طور مستقیم برای امروز بهره برد. چون هویت گذشته مصرف كردنی نیست. بلكه باید مولد هویت بود. هویت گذشته را بای= 583; پس از شناخت، ابتدا باز تولید و سپس مصرف نمود. هر نسلی باید هویت باز تولید شده ی خود را استفاده كند. چون هویت گذشتگان برا= 40; او و در زمان او چندان قاب= 604; مصرف نخواهد بود. البته مسلم است بدو= 606; پشتوانه نمی توان هویت تولید كرد. بلكه باید هویت گذشته ر= 575; بازتولید كر= 83;. هویت تاریخی ایرانیان و حتی هویت نسل های گذشته، ب= 585;ای نسل جدید، قابل مصرف نیست. بلكه قابل استفاد= 07; برای بازتولید هویت جدید متناسب با دن= 740;ای خودشان است. و مهم ترین عام= 604; مورد نیاز در این بازتولید، همان عنصر عقلانیت است. ضمن اینكه هر نسلی اگر هوی= 578; گذشته ی تاریخی خود ر= 575; نداشته باشد یا آن را نشناسد، نمی تواند هویت امروزین برا= 40; خود بازتولی= 83; كند.

امروز هویت ایرانی از سو= 740; عوامل و شرایطی مورد تهدید قرار گرفته كه كاملاً بی سابقه و جدید= 606;د. و هیچ گاه هویت ایرانی در طول تاریخ خود را در چنین میدان هایی نیازموده اس= 78;. نكته ی مهم دی&#= 1711;ری كه بیشتر جای نگرانی دارد= 48; اینكه مهم تر= 740;ن عنصر تداوم هویت ایرانی در طول تاریخ یعنی عقلانیت، هم اكنون ضعیف و كم رنگ شده است. و مرجعیت عقل و عقلانی= 578; در دست رقیب هویت ما، یعن= 740; غرب است و البته با رنگ و لعاب غربی – و نه چندان سازگار با فرهنگ و ارزش های ایرانی- خود را عرضه و تحمیل كرده و ما به اشتیاق یا به اجبار، به استقبال این تحمیل رفته ایم.( علی&= #1582;انی ،علی اکبر،هویت د= 85; ایران ؛تهرا= 06; :انتشارات پژوهشکده علوم انسانی = 608; اجتماعی جها= 83; دانشگاهی ،ص= 89; 23و24).

بحث اصلی

پیدایش مفهوم هویت ر= 575; بسیاری از نویسندگان و متفكران اساساً از اواخر دوران قاجاریه، به ویژه دوران مشروطیت و پس از آن می دانند. به عقیده ی بسیا= 585;ی از نویسندگا= 06;

و نظریه پردازانی كه در حوزه ی تاریخ و جامع= 607; شناسی به تحلیل مسائل بومی ایران پرداخته اند= 48; مفهوم"هویت "به معنای" ما" و" خود "ی "كه واحد نوع= 40; استقلال، بی= 06;ش، آگاهی، شناخت، اراد= 07; و عمل است، به تدریج از دوران قاجار = 608; همزمان با آشنایی ایرانیان با نخستین رویه ها و ظواهر تمدن غرب و لوازم و لواح= 602; آن،به ویژه ب= 575; ترجمه ی پاره ای از آثار فل&#= 1587;فی و نظری متفكران غرب= 40; از میان صاحب نظران و اندیشمندان = 08; دیگر اركان تعیین كننده = 740; جامعه ی ایرا= 606; مطرح شد و جایی برای خو= 583; در میان مقولات دیگر باز كرد.

به طور دقیق تر آغاز توجه و آگاهی به ایرانی بودن را بعد از تحصن دومی كه در جریان نهض= 578; مشروطه به وجود

آمد و جمع زیادی از بازاریان تهران در مرا= 587;م تشییع جنازه = 740; طلبه ی جوانی به نام عبدال= 605;جید كشته شدند، م= 740; بینیم. پس از آن واقعه جمع= 740; به سفارت انگلستان در قلهك و جمع دیگری به قم م&#= 1740; روند. از جمعی كه به قم می روند آمار دقیقی در دست نیست ولی شام= 604; چند هزار نفر می شوند و نكت&#= 1607; ی مهم آن است كه رهبران اصلی مشروطه یعنی روحانیتی كه كه رهبری نهض= 578; را در دست داشتند به قم می روند. بعد از یك ماه محمد علی شاه مجبور به عقب نشینی می شود. و فرمان مشرو= 591;ه را صادر می كند. و متحصنان از سفارت انگلس= 78;ان خارج می شوند. و متحصنانی ك= 607; به لحاظ سیاس= 740; اشخاص مهم تر= 740; بودند از قم بر می گردند و مردم زیادی ا= 586; آنان استقبا= 04; می كنند. ناظم الاسلام كرمانی می گوید برای اولین بار بر= 575;ی بازگشت متحصنان از ق= 605; بود كه مرددم فریاد زدند : زنده باد ملت ایران و برای اولین بار بو= 583; كه اصطلاح مل= 578; ایران و زنده باد ملت ایرا= 606; به طور رسمی به كار برده شد.

" در واقع تا قبل از جریان مشروطیت و طر= 581; رسمی ایرانی= 78; و آگاهی نسبت به آن، مردم چیزی جز رعیت شاه نبودند. همه چیز در شاه خلاصه می شدو اساساً مفاهیمی جدا از شاه و تاریخ شاهی معنا نداشت." (علیخا= ;نی،علی اکبر،هویت درایران؛تهž= 5;ان:انتشارات پژوهشکده علوم انسانی = 608; اجتماعی جها= 83; دانشگاهی،ص = 1;حه 68).

تاریخ ایران شاهد تهاجما= 78; اقوام مختلف= 40; بوده و بر اثر این هجوم ها و یاغیگری ها، بسیاری از منابع ارزشمند میراث فرهنگ= 40; تمدن سرزمین = 575;یران نابود شده و یا به یغما رفته است. همین امر باع= 579; به وجود آمدن گسیختگی عمی= 02; و فاصله ای شد&#= 1740;د در ذهن تاریخ= 740; ایرانیان شد= 07; و دشواری های فراوانی را د= 585; باستان شناس= 40; و كشف حقیقت وقایع تاریخ= 40; و ریشه های كهن قومیت ایرانی فراه= 05; آورده است. در این بین تلاش كوشندگان و محققانی كه ب= 607; كشف و ثبت و ضب&= #1591; تاریخ ایران مشغول اند قابل تقدیر و تحسین است. اما گروهی دیگر همواره به تبلیغ و ترویج باستا= 06; گرایی مشغول بوده اند كه به نظر منتقدان غرض = 608; انگیزه ی آنه= 575; غیر از تحقیق و ریشه یابی درباره ی قومیت ایران= 40; بوده است. این عده با تلاش در جهت هویت سازی ایرانیان بر مبنای موءلف= 07; های فرهنگی و اجتماعی باستانی به زعم خود با مشاهده ی پیشرفت غرب و &#= 1575;حساس نوعی حقارت د= 585; پی درمان عقب ماندگی پدید= 75;ر شده ی جامعه ی ما برآمدند و تنها راه اعت= 604;ای قوم ایرانی ر= 575; بازگشت به گذشته ی باستانی خود دانسته اند. ر&#= 8205;ژیم های حاكم قبل از انقلاب اسلامی هم برای تحكیم حكومت خودشا= 06; و تضعیف هویت دینی جامعه ك= 607; مانع رسیدن ایشان به اهد= 575;فشان بود، به تروی= 580; و تبلغ افراط= 740; آن پرداختند.

"خودآگاهی نسبت به ایرانی بودن در دوران نهض= 578; مشروطه و آشنایی نخبگان و روشنفكران م= 75; با فرهنگ و تمدن غرب، خودآگاهی بو= 83; كه در نتیجه ی &= #1740;ك روند مقایسه ای از خودمان حاصل شد. منتها در این مقایسه، ما د= 585; حقیقت عقب ما= 606;ده بودیم و دیگران توسع= 07; یافته و پیشرفته بود= 06;د. در واقع احسا= 587; ایرانی بودن از آن وقتی كه در عصر جدید شروع شد با نوعی احساس عقب ماندگی و ضعف همراه بود. یعنی فقط آگاهی بود كه اتفاق افتاد بلكه آگاهی ا= 586; یك ملت عقب مانده و درما= 606;ده بود كه اتفاق افتاد... و در نتیجه همزما= 06; با آگاهی از ایرانی بودن در میان روشن= 601;كران عصر مشروطه مثل طالبوف، آخوندزاده، شیخ احمد روح= 740; و... تفكرات مهمی به وجود می آید كه به نوعی این ایرانی درمانده و عق= 576; مانده را نمی پذیرد. بلكه معتقدند كه م= 575; عقب مانده و درمانده نبودیم، بلك= 07; این درماندگ= 40; و عقب ماندگی را دیگران برای ما به وجود آوردند = 608; از نظر ایشان دیگران در عر= 576; ها و اسلام خلاصه می شود.&q= uot;   <= /span>(زیباکلام&= #1548;صادق،1327،شکل گیری نخستین آگاهیها درا= 06;قلاب مشروطه،تهر= 5;ن:انتشارات روزنه،صفحه27).<= /span>

عبدالكریم سروش با توصی= 601; این مقطع (حمله ی اعراب به ایران) از تاریخ ایران بین فرهنگ ایرانی و اسلامی تمای= 86; قائل شده و می نویسد: "ایرا&= #1606;یان در برخورد با اعراب، نخستین قومی = 576;ودند كه معادله ی عرب یعنی اسلام را شكستند و با اینكه اسلام را پذیرفتند دست رد به سینه ی عربیت زدند. ... و پس از آنكه اسلام آوردند باز ه= 605; ایرانی ماندند و قوم= 740;ت آنها تماماً در هاضمه ی فرهنگ دینی ی= 575; عربی هضم نشد و بسیاری از آداب و رسوم پیشین قومی آنان هم چنان جاری و زنده ماند. به ویژه زبان فارسی ك= 607; مهم ترین ركن قومیت ایران= 40; است و ایران قبل از اسلام را به ایران اسلامی پیون= 83; می زند". (سرو&#= 1588;،عبدالکریم= ،رازدانی وروشنفکری ودینداری،ت = 7;ران:موءسسه فرهنگی صراط= 48;صفحه154).

در این بین برخی محققان هم اساساً جس= 578; و جوی علل عقب ماندگی ما را در خارج از مرزهای ایرا= 06; رد می كنند و عوامل اصلی عدم توفیق را در فرهنگ و وجود خودمان می دانند. صادق زیبا كلام با اعتق= 575;د به این امر می نویسد:

« نخبگان سیاسی و روشنفكران م= 75;‌آشنایی بیشتر با فرهنگ و تمدن غرب و پیشرفت آنان را می بینند و از طرف دیگر متوجه می شوی= 605; كه اعراب بدبخت تر از ما و درمانده تر از ما هستن&#= 1583;. اعراب را با اروپایی ها عوض می كنیم و می گوییم كه حالا اعراب ه= 585; چقدر كه باعث عقب ماندگی م= 575; شده باشند، این غرب، انگلستان و ... در قالب استع= 605;ار بودند كه باع= 579; درماندگی ما شدند.... سال ها = 5;ی گذرد و دیگرانی كه برای روشنفكران دوران مشروط= 07; هم چون میرزا آقاخان كرمانی، اعراب بودند= 48; برای نسل بعدی، این دیگران، انگلستان می شود.» (زیباکل= ;ام،صادق،1327،= شکل گیری نخستین آگاهیهادرا = 6;قلاب مشروطه،تهر= 5;ن:انتشارات روزنه،صفحه27).<= /i>

دكتر زیبا كلام در كتاب سنت و مدرنیت= 607; قصد دارد تئوری استعمار (غرب) – عامل – عقب ماندگی را به بوته ی نقد بكشاند و نشا= 606; دهد كه آنچه باعث عقب ماندگی و توسعه نیافتگی ایرانیان شد= 07; است، از درون جامعه نشأت م= 740; گیرد.

نویسنده خود، در پیشگفتار كتاب به این نكته اشاره م= 740; كند كه بیشتر تلاشش این بوده تا از نگرش رایج و فرضیه های توطئه كناره گیری كند:

« به تعبیری می توان گفت كه فلسفه ی نگرش این كتا= 576; دنباله ی هما= 606; تفكری است كه در كتاب ما چگ&#= 1608;نه ما شدیم، برا= 740; نخستین بار مطرح شد. اینكه مسئولیت موفقیت ها و ناكامی ها، خوبی ها و بدی ها، پیشرفت ه= 575; و عقب ماندگی های جامعه ی ما در نهایت در مناسبات جامعه ی خودمان ریشه دارد. اگر خارجی ها (استعمار، اس= 578;كبار، امپریالیسم و...) در مقاطعی نقش و تأثیری داشته اند (كه یقیناً هم داشته اند) آن نیز نتیجه ی علل و عوامل داخلی بوده ا= 587;ت. پیش فرض دیگر این كتاب آن است كه دشمن یا دشمنانی علیه ما وجود ندارند. این طور نیست كه عده ای دشمن به زعم ما، هیچ كار و زندگی نداشت= 07; باشند و كار و زندگیشان صرفاً این باشد كه چه كا&#= 1585; كنند ما زمین بخوریم. این دشمنان قبل ا= 586; آنكه در عالم واقع وجود داشته باشند= 48; معلول و مولو= 583; ذهن خیال پرداز ما هستند. ریشه ی شكست های ما در گذشته بیش از آنكه معلو= 604; طرح ها و توطئهخ های دشمنان باشد= 48; مولود ناآگا= 07;ی ها، ضعف ها و شرایط داخلی خودمان بوده است.» (زیباکل&#= 1575;م،صادق،1327،س= 606;ت ومدرنیته،ت = 7;ران:انتشارا&#= 1578; روزنه،صفحه89).<= o:p>

« چگونه استعمارگرا = 6; توانستند از هزاران كیلو= 05;تر آن طرف تر آمده و بر ما مسلط شوند. اما ما نرفتی= 605; آنها را به استعمار درآوریم؟! چه شد و چرا ما آنقدر عقب افتادیم كه نتوانستیم ا= 86; منافع و مناب= 593; خودمان نگهداری نماییم و مقابلاً آنا= 06; اینقدر قدرتمند شدن= 83; كه توانستند بر سر ما سوار شوند؟!» ص 127/ همان

آشنایی ما با غرب از اوایل قرن نوزدهم آغاز شد. این آشنایی را می توان به دو مقطع مشخص قب= 604; و بعد از شهریور 1320 تقسیم نمود. این تقسیم بندی دلخواه= 75;نه و یا بر حسب تحولات سیاس= 40; ایران نبود ب= 604;كه مشخصاً به نو= 593; معرفتی كه ادیشمندان و روشنفكران م= 75; از غرب در این دو مقطع پیدا كردند باز می گردد. اگرچه غرب ذاتاً یك ماهیت داشت و به اصطلاح یك &#= 1594;رب بیشتر نیست، اما تلقی و تعریف آنان د= 585; این دو مقطع آن چنان متفاوت و متضاد از یكدیگر است ك= 607; برای انسان این توهم به وجود می آید كه برای ما ایرانیان دو غرب وجود داشته است. در یك مقطع (قبل از شهریور 1320) برداشت ایرانیان از غرب بسیار مثبت بود و غرب برایشان مدینه ی فاضل= 607; ای به شمار می آمد كه می باید مورد سر= 605;شق قرار گیرد. اما در مقطعی دیگر (بعد از شهریور 1320) هما = 6; غرب به مدنه ی جاهله ای كه سمبل همه ی زشتی ها و پلیدی هاست ت= 606;زل یافت. ریشه ی درك محبوبیت تئوری وابستگی و هم چنین نظریه ی استعمار – عامل – عقب ماندگی، در حقیقت به فهم این معرفت كه از شهریور 1320 ب = 7; این طرف وارد قاموس سیاسی جریانات روشنفكری جا= 05;عه ی ایران شد، باز می گردد.

قرن نوزدهم را می توان عصر به وجود آمدن تماس و گ&#= 1587;ترش ارتباطات میان ایران و جهان خارج دانست. چنین بود كه غرب برای نسل اول متفكرین، ان= 83;یشمندان و مصلحین اجتماعی ایران به منزله ی الگو= 740;ی برای پیشرفت = 608; از میان برداشتن بی خبری اجتماع= 40;، عقب ماندگی اقتصادی و استبداد سیا= 87;ی جامعه شان شد. محصول این تحول پیدایش افكار و آرای مشروطیت و سرانجام انقلاب مشروطه بود. اما همان طور كه می دانیم مشروطه نتوانست كه ب= 607; آرمان های به وجود آورندگانش لبیك بگوید. مشروطه نه منجر به پیدایش یك نظام سیاسی د= 605;كراتیك در ایران شد و نه ایران را وارد عصر اصلاحات و ترقی نمود. به علاوه معضلا= 78; جدیدی را نیز با خود به ارمغان آورد: جنگ داخلی می= 575;ن مشروطه خواهان و طرفداران استبداد، اش= 94;ال كشور (از ناحیه عثمان= 40; و انگلستان و روسیه)، بی ثباتی سیاسی= 48; قحطی، طاعون= 48; ركود اقتصاد= 40; و هرج و مرج. هم چنین از میان رفتن قدرت حكومت مركزی = 608; سر برداشتن قدرت های عدیده ی محلی و منطقه ای مستقل.

در چنینی شرایطی بود ك= 607; رضاخان وارد صحنه ی سیاسی ایران شد. (1300) و توانست امنی= 78; را پس از یكی دو دهه برقرا= 585; كند و مملكت را مجدداً یكپارچه نما= 40;د. موج غرب گرای= 740; فكری كه با مشروطه به او= 580; خود رسیده بو= 583; و به تدریج فروكش كرده بود در زیر سایه ی سنگین دیكتاتوری و خفقان رضاشاهی عملاً مدفون گردید.

سقوط دیكتاتوری رضاشاه در شهریور 1320 در حقیقت سرآغا= 86; مقطع دوم نگر= 588; به غرب در ایران می باش= 583;. زیرا به دنبا= 604; برچیده شدن دیكتاتوری رضاشاه و فقدان قدرت دیگری كه بتو= 575;ند بلافاصله جایگزین آن شود، یك خلاء نسبی قدرت در ایران به وجو= 583; آمد. تفاوت عصر بعد از رض&#= 1575;شاه با عصر مشروطیت این بود كه در دوره ی قبلی در غیاب یك قدرت مركزی نیرومند، نیروهای گری= 86; از مركز در اطراف ایران ظهور كرده بودند. اما ساختار اقتصادی و بوروكراسی متمركزی كه رضاشاه ایجا= 83; كرده بود باع= 579; شد تا تضعیف قدرت مركزی ب= 607; هرج و مرج و بی ثباتی نیانجامد. به علاوه، تضعی= 01; حكومت سبب ایجاد درجه ا= 740; از آزادی سیاسی در ایران گشت، آزادی ای نسب= 740; كه در حدود دوازده سال تداوم یافت و طولانی ترین دوره ی آزادی درایران بعد از مشروطه شد.

از جمله مهم تری= 606; جریانات سیاسی این دوره ظهور ماركسیزم بو= 83;. ورود اندیشه = 740; چپ درایران همراه با دیدگاه استعمار – عامل – عقب ماندگی بود. ماركسیزم ها معتقد بودند كه غرب سمبل استعمار، غارت، استثمار و مسبب اصلی عق= 576; ماندگی شان ه= 587;تند. یكی از مهم ترین دلیل رواج این فرهنگ ناشی ا= 586; عقب ماندگی مزمن علوم انسانی در ایران و فقدا= 606; روش نقد نظری در این حوزه ه&#= 1575; می باشد. جدای از عقب ماندگ= 740; علوم انسانی = 608; فقدان نقد نظری اندیشه ها و مشرب ها در ایران، دل= 740;ل دیگر رونق ای= 606; نظریه، آن بو= 583; كه بسیاری از آرای سیاسی و اقتصادی چپ، توسط گروه ها و جریانات اسلامی ای كه از دهه ی 1330 (شمسی) به وجود آمدند، مورد استفاده قرا= 85; گرفت. این تفك&#= 1585;ات نه تنها با اسلام در تعارض قرار نمی گرفتند بلكه مشكلات = 608; عقب ماندگی ایران به همراه ما بقی جهان اسلام ر= 575; نیز به كمك این آرا می شد به پای غرب و استعمار گذارد.گویی اگر«غربی»وž= 0;ودنمی داشت جوامع اسلامی نیز م= 740; توانستند به پیشرفت وترق= 40; همه جانبه دس= 578; یابند؛اما غرب مانع از ترقی مسلمین شده بود.مشکل= 575;ت مسلمین همه برونی بوده و ارتباطی با ت= 581;ولات فکری،سیاسیš= 8;اجتماعی واقتصادی جوامع آنان درطول تاریخ پیدانمی کند،بلکه همهُ مشکلات = 608;عقب ماندگی هادفعةوبه یکباره درقر= 06; نوزدهم و آن هم پس ازسلطه= 615; غربیان برمسلمین ظهورمی کند.ت= 575;قبل ازآن همه چیز مرتب و میزان بوده است.مسل= 605;ین هم از نظامات اقتصادی وسیاسی پیشرفته وقدرتمند وه= 05; ازصنعت وتکنولوژی بهره مند بود= 606;دوهم برعلم و فنون زمانه شان اشراف داشتن= 83;؛مشکلات ونابسامانی های آنان به یکباره باور= 08;داستعمار و نفوذغربیا= 06; به وجود می آید.(زیباکل= 75;م،صادق،1327،س = 6;ت و مدرنیته،تهž= 5;ان:انتشارات روزنه،صص123و124).

سنت ی= 5; مدرنیته؟!=

با توجه به مطالب ارائه شده در این مقاله و هم چن&#= 1740;ن آنچه كه در كتاب به تفصی= 604; بیان شده است= 548; نویسنده از میان چهار عنصر هویتی (دین، سنت، پادشاهی، تجدد) بیشتر به عنصر تجددومدرنیž= 7;م توجه مبذول داشته است.

به نظر من دكتر زیبا كلام با تأكی= 583; بر این بعد هو&#= 1740;تی قصد دارد نشا= 606; دهد كه امروز= ه «دیگر هیچ كشوری نمی تواند جدا از تحولات جهان= 40; و پیرامونی خود زیست كند. و گاهی این تأثر پذیری منطقه ای و جهانی بسیار شدید است. ایران از جمل= 607; كشورهایی اس= 78; كه هم به لحاظ نظری و هم در حوزه ی سیاست عملی، به شدت تحت تأثیر دیگران به خصوص اروپا و غرب بوده است. &= #1575;ین تأثیرپذیری در زمان انقلاب مشروطیت و قب= 604; از آن به دلیل نفوذ روس و انگلیس در ایران است و پس از آن نیز رشد روزافزو= 06; فناوری ارتباطات و ك= 605; رنگ شدن مرزهای جغرافیایی، = 75;ین تأثیرپذیری را شدت بخشید= 607; است.» (علیخا&= #1606;ی،علی اکبر،هویت درایران؛تهž= 5;ان:انتشارات پژوهشکده علوم انسانی واجتماعی جه= 75;د دانشگاهی،ص&#= 1601;حه221).

همان طور كه در كتاب سنت و مدرنیته مشا= 07;ده كردیم پس از وقوع جنگ های ایران و روسی= 607; بود كه ایرانیان به عقب ماندگی خود پی بردند. شكست های پی در پی به گونه ای دردناك ام= 575; اجتناب ناپذیر چشما= 06; امثال عباس میرزا را برروی بسیار= 40; از واقعیت ها گشود. عباس میرزا سردار سپاه ایران د= 585; طول این جنگ ها به ان نكته اشاره دارد كه:

«روس ها با هž= 5; شكستی كه به من وارد می سازند، ندان= 87;ته درسی به من می دهند و از فراگرفتن آن = 583;رس ها نفع بیشتر= 740; عایدم می شود.» (رجایی،فر= 607;نگ،1331،مشکله ی هویت ایرانیان امروز،تهرا = 6;:نشر نی،صفحه194).

این شکست هابه همراه ازدست دادن بخش های وسیع= 740; از شمال ایر= 575;ن کمتر به این خاطر بود که درطول جنگ ایرانیان رشادت،پایمž= 5;دی و فداکاری کمتری نسبت ب= 607; روس ها ازخود نشان داده بودند؛بلکه حقیقت این بو= 583; که وجه تولید تمدن

سازی تغییر كرده است و ایرانیان از این گردونه خارج هستند. آنها دیگر مولد، بازیگر، و مبتكر نیستن= 83;. گفته ای از عباس میرزا:

«بگو من چه باید بكنم كه ایرانیان را هشیار نمایم= 67; آیا مانند تراز روسیه، كه تاج و تخت خود را ترك گفته،به تماشای شهرهای شما آمده، من هم باید ترك ایران و این دم و دستگاه را بگویم؟ یا به دامان عاقلی متوسل شده آنچه در خور فهم شاهز= 575;ده ای است از او بیاموزم؟»<= span lang=3DFA style=3D'font-size:10.0pt;font-family:Tahoma;mso-bidi-language:FA= '> (رجایی،فره = 6;گ،مشکله ی هویت ایرانیان امروز،تهرا = 6;:نشر نی،صفحه194).

این دو فقره دلالت بر این دارد كه عباس میرزا دریاف= 78;ه است كه در بازی تمدن سازی جهان جدید ،غربیا= 06; گوی سبقت را از ایرانیان ربوده اند. در واكنش به این فهم نه فقط به دنبال چاره سازی است بلك= 607; درپی این است كه به وجهی ایرانیان را از این تحول جدید آگاه نماید. بنابراین او= 04;ین واكنش وی همانا ارسال دو دانشجو در سال 1811 به انگلž= 7;تان بود. گروه دوم دانشجویان د= 85; سال 1815 به همان جا اعزام شدند. از مشهور ترین و مهم ترین این گروه باید از میرزا صالح شیرازی یاد نمود. وی موفق از اروپا به ایران بازگش= 78;. او با خود ماشین چاپ به ایران آورد و اولین روزنامه ی ایرانی را (كاغذ اخبار) به چاپ رساند.

ولی متاُسفانه وقتی به سرنوشت ایرانیان در= 87;ده های اخیر ذقی= 602; می شویم،و وضعیت امروز آنها را می بینیم،خیلی زود به این نت&#= 1740;جه می رسیم که آنهادرانطب= 5;ق زندگی خویش ب= 575;این تحولات و مدرنیته شدن،خیلی موفق نبوده ا= 606;د.به همین دلیل هم در دو سدهُ گذشته جامعه = 608; زندگی جمعی آنها تماماً معرکهُ جهان بینی ها بوده است.ایرانیا= 06; و قهرمانان تجددخواهی د= 85;ایران حل مشکلات ایران رادر ی= 705; کلمه،یعنی «= 02;انون» می دیدند و بالاخره هم مشروطه ومشروطه خوا= 07;ی را در ایران به راه انداختند.ول= 40; باید توجه داشت وقتی=

تفكر اجرای قانون در جامعه شكل نگرفته باشد= 48; دستاوردهای كشورهای غرب= 40; كاركرد مشابهی را در كشورهای در حال توسعه نم= 740; تواند ارائه كند.در واقع وقتی زیرساخ= 78; و زیربناهای فکری برای ای= 606; واردات آماد= 07; نشده باشد،ک= 75;رکردی متفاوت ازای= 06; گونه ابزاره= 75; حاصل خواهدش= 83;،وتغییرات فقط در سطح سیستم و نمادها و نه در نهادها،شکل خواهد گرفت.

نتیجه گیری:<= /o:p>

با توجه به همه ی مباحث مطرح شده می توان نتیجه گرفت ك= 607; رویارویی ایران با تجد= 583; یكی از حساس ترین مقولات برای هویت ایرانی است. زیرا به جراُ= 578; می توان ادعا كرد كه مهم ترین عامل در پس جریان های مهم معاصر از جمله انقلاب مشروطیت، نهضت ملی، و انقلاب 1357، روشن نبودن تكلیف كناكن= 88; ایران با تجد= 583; و جایگاه میراث آن در زندگی سیاسی = 608; اجتماعی ایران است. شاید بتوان گفت كه در رویارویی با تجدد بود كه هویت ایرانی= 75;ن دچار بحران شد. بررسی های تاریخی نشان می دهد كه زمینه های بحران هویت د= 585; تاریخ كشور م= 575; از 160 سال پیش فراهم شده است. علت اینكه چرا ای= 606; مقطع زمانی ر= 575; مشخص كرده ان= 583; این است كه وق&#= 1578;ی به زمان مشخص شده در گذشته &#= 1740; تاریخی بر می گردیم، با سه عامل مشخص روبرو می شوی= 605; كه از ناحیه ی تمدن غرب بر فرهنگ و افكا= 585; جامعه ی ما تحمیل شده است.اولین عامل دانش و كار شناسی نوین غرب است كه با سرعت هر چه بیشتر پیشرفت های وسیعی را در حوزه ی علوم مختلف در اروپا به وجو= 583; آورد، به طور= 740; كه بعد از رنسانس و بعد از دوره نهضت اصلاح دین، ا= 740;ن تحولات آنقد= 85; سریع اتفاق افتاد كه دانشمندان ایرانی با مشاهده ی پیشرفت سریع كشورهای غرب= 40; ،غافلگیر شدند و همین مسئله باعث عقب ماندن ایران از نظر علمی شد و روز به روز این فا&#= 1589;له غیر قابل جبران تر می شود.

متاُسفانه زمامداران و اندیشمندان ایران برخور= 83; درست و به موقعی درمقابل پیشرفت های علمی اروپاا= 06;جام ندادند تاای= 06; سرمایه های علمی رادریافت کر= 83;ه و بافرهنگ خو= 583; پیوند دهند.ب= 607; عنوان مثال ک= 588;ور ژاپن درحدود 150 یا 160 سال پیش ازنظر وضعیت علمی و وضعیت صنعتی و فناوری،تقر®= 0;باًدرحد ایران بود،ولی نطر زمامداران ژاپن همچون ا= 605;پراتور میکادو و صدراعظم او و اندیشمندان®= 0; که درکنار او بودند براین بود که؛درست است که ژاپن ازاروپا عقب مانده است ول= 740; تا زمانی که ژ&#= 1575;پن روی پای خود نایستد و باتکیه بردوعنصر قن= 75;عت و ثبات کار،خودرا ب= 07; غرب نرساند ازسرمایه ها = 608; دستاوردهای علمی غرب استفاده خواهد کرد ول= 740; ازمحصولات و فرآورده های آنهااستفاد = 7; نخواهد کرد تااقتصاد ژاپن را برای خود ژاپن زند= 607; نگه دارد.ناصرال= 83;ین شاه قاجار همزمان با میکادو،سفر®= 0; به اروپاکرد= 08; بامشاهدهُ پیشرفت های غرب به صدراعظم خود گفت:ماهرگز ب= 607; پای اروپا نم= 740; رسیم،فقط کاری که باید بکنیم،این ا= 87;ت که نگذاریم مردم بفهمند در آن طرف دریاهاچه خب= 85; است.اگربفهم= 06;د دیگر مارا نخواهند پذی= 85;فت.این برداشتی بود که باعث برخورد غلط زمامداران ایران درقبا= 04; پیشرفت های علمی دنیا شد وهمین دلایل نیز موجب عدم جذب عناصر و اندیشمندان®= 0; شد که می توانستند در جامعهُ ما تحول ایجاد کنند.

عامل دوم ،دانش نظامی = 608; تجهیزات غرب بود. قبل از سال1135 (عصر فتحعلیشاه) قرار دادهای مختلفی با رو= 587; تنظیم می شد كه قشون روس به ایران تجاوز نكنند. هم چنین ایرا= 606; با انگلیس پیمان دوستی = 576;رقرار كرد كه این پیمان عقد گردید ولی به آن عمل نشد. ایران دائما= 11; در معرض حملا= 578; عثمانی ها، روس ها و تجاوزاتی بو= 83; كه ایران را تهدید می کرد. از آنجا كه ایران از نظر دانش و تجهیزات نظامی بسیار عقب مانده تر &#= 1575;ز اروپا بود، دست نیاز به سوی انگلیس و فرانسه دراز نمود و سپس قرارداد های= 40; را منعقد كرد كه این قرارداد ها بتوانند ایران را در مقابل تجاوزهای ارضی حفظ كنند. این دانش نظامی منجر به ورود ژنرال های غربی به ایران، به قص= 583; آموزش افسرا= 06; و ارتش ایران و باعث به وجو&#= 1583; آمدن نوعی وابستگی نظامی به نیروهای نظا= 05;ی غرب گردید كه به عدم استقلال ایران انجام= 40;د.

عامل سوم، برخورد استعمار گرانه و سوداگرانه ی غرب با كشوری مثل ایران بود. تمدن غرب یك سكه ی دورو بود كه یك روی آن داشتن تمد= 606; و كارشناسی نوین بود و طرف دیگر سكه استعمار و توسعه طلبی بود كه از این طریق ،سعی می كردند تا آنج= 575; كه می توانند بر ایران مسل= 591; شوند.

این سه عامل باعث شد كه ما شاهد پدیده ا= 740; به نام بحران هویت در ایرا= 606; باشیم. با پیشرفت سریع = 594;رب اولین احساس= 40; كه در ملت ما به وجود آمد احساس فاصله = 740; عمیق با دستاوردهای علمی و صنعتی &#= 1578;مدن غرب بود كه به ناتوانی در دستیابی به آنها منجر شد و مردم احساس می كردند قاد= 585; به طی كردن این فاصله ها نیستند. به دن&#= 1576;ال این احساس كم كم نوعی احسا= 587; حقارت در میا= 606; ملت ما به وجود آمد. و این مسئله خو= 583; منجر به ایجا= 583; تردید در باورها، نظا= 05; ارزش ها و اصالت فرهنگ= 40; كه به آن معتقد بودیم شد.عده ای گمان می كردن= 583; علت عقب ماندگی ما سن= 578; و مذهب است و باید از نظر نظام ارزشی تجدید نظر جد= 740; بكنیم. برای مثال می توانیم رژیم پهلوی را مور= 583; بررسی قرار دهیم. رژیم برای تحكیم پایه های نظا= 605; خود به ترویج باستان گرای= 40; پرداخت، تا ب= 578;وانند به حكومت شاه= 740; خود مشروعیت بخشند.

در دوران پهلوی،ایرا = 6; باستان باشد= 78; و حدت وغرب با قوت هرچه تما= 605; تر،پایه های هویت ایرانی را تشکیل می دادند.ایران باستان به مثابهُ بستر= 48;وغرب به منزلهُ تمدن غالب به لحاظ فناوری = 608; دانش ورزی تلقی می شد.ضمن آنکه عنصر اسلام ا= 586; حداقل بهره و حداکثر انزو= 75; برخوردار بو= 83; و این مسیری بو= 583; که همهُ دستگاه های فرهنگی و هوی= 578; ساز رژیم و نظام پهلوی دوم هم در آن پ&= #1740;ش رفتند.

در دوران پهلوی اول، كشف حجاب و كلاه شاپو بر سر گذاشتن و قانون اتحاد لباس اجرا شد.چهرهُ متمدنانه گرفتن و پشت پا زدن به سنت های فرهنگی رواج یافت. معیارشناسا®= 0;ی هر فرد ایران= 740;، ظاهر غربی و باطن باستان گرایانه ی او گردید.منظور= 75;زظاهر،طرز لباس پوشیدن= 48;سلوک و معاشرت و روش گفتار،ومنظ = 8;راز باطن،احساس= 5;ت روان شناختی انسان دربارهُ کیس= 78;ی و چیستی خود است.

در حقیقت باستان گرای= 40; در كل و مخصوصاً در دوران پهلوی در نظر داشت با تكیه بر فرهنگ و آدب و &= #1585;سوم ملی ، فرهنگ مذهبی و اسلامی مردم را كنار زده و با تضعیف آن به بهانه ی «عرب زدگی» ب= 607; واسطه ی شیفتگی به فرهنگ و تمدن اروپایی به ورطه ی «غرب زدگی» افتاد. به علت تناقضاتی كه در افكار و اعمال باستا= 06; گرایان درباره ی فرهنگ ملی و غربی وجود داشت، افكار = 608; كردارشان نه تنها باعث خلوص و ناب شدن فرهنگ نشد، بلكه باعث بیگانگی هر چ= 607; بیشتر با فرهنگ خویش ب= 607; واسطه ی طرد بخش عمده ی آن (فرهنگ مذهبی و سنتی) و گرای&= #1588; هر چه بیشتر به فرهنگ غرب شد.

به دنبال ترد= ;یدی كه در نظام ارزشی ملت و جامعه به وجو= 583; آمد دو نوع واكنش ایجاد شد: یكی نفی و انكار تمدن غرب، یعنی واكنشی كه یك سره آنچه به فرهنگ غرب مربوط می شد طرد می كرد.

برخورد دوم، شیفتگی به تمدن غرب بود. به طوری كه برخی مانند س= 740;د حسن تقی زاده آن چنان مرعو= 576; شدند كه اعلا= 605; كردند هیچ را= 607;ی نماند ه، مگر اینكه ما از فرق سر تا نوك پا فرنگی مآب شویم.

راه حل سومی = 6;یز وجود داشت كه می توانست مطرح شود ولی متأسفانه ای= 06; مهم انجام نش= 583; و آن ، برخورد معقولانه و منتقدانه با تمدن غرب بود= 548; همان كاری كه ژاپن انجام داد. طبق تصور ما، حفظ ارزش های فرهنگی و سنتی معمولا= 11; با مدرنیسم د= 585; تضاد است. برا&#= 1740; اثبات عكس مطلب مذكور ژاپن را مثال می زنیم. ژاپن پیرو آئین شی= 606;تو است. آیینی كه طبیعت را مقد= 587; می داند. ولی ژاپن در عین پایبندی به ا= 740;ن سنت ها از گرفتن عناصر = 662;یشرفته ی غرب سر باز نزد بلكه بین این دو پیوند= 740; برقرار كرد و موفق شد.

در مجموع بای= ;د گفت كه تداوم چالش های هوی= 578; ایرانی عصر حاضر ریشه ها= 740; چندگانه ی داخلی و خارج= 740; دارد. عدم هماهنگی لای= 07; های هویتی در ایران، تعار= 90; های هویتی كه با دخالت های نادرست و تحم= 740;لی به وجود آمده اند، تضعیف ی= 575; تقویت هدف من= 583; برخی مؤلفه ه= 575;ی هویتی در دهه های اخیر و تشدید تأثیر عوامل خارجی بر هویت ایرا= 606;ی در سال های اخ&#= 1740;ر كه به دنبال گسترش ارتباطاات صورت گرفته است و باعث كا&#= 1607;ش مستمر قدرت حكومت در تقو= 740;ت یا تضعیف برخ= 740; مؤلفه های هو= 740;ت ملی شده، از جمله ی این ری&#= 1588;ه ها هستند.

منابع

1.زیباکلام،ص= ;ادق،«شکل گیری نخستین آگاهیهادرا = 6;قلاب مشروطه»،ما = 7;نامهُ اندیشهُ جام= 93;ه،شمارهُ 31.

2.سروش،عبدال= ;کریم،رازدا= 06;ی و روشنفکری و دینداری،تهž= 5;ان:موءسسهُ فرهنگی صراط،1377.

3.زیباکلام،ص= ;ادق،سنت و مدرنیته،تهž= 5;ان:انتشارات روزنه،1376.

4.زیباکلام،ص= ;اذق،ماچگون= 07; ما شدیم؛ریش= 07; یابی علل عقب ماندگی درایران،تهž= 5;ان:انتشارات روزنه،1375.

5.علیخانی،عل= ;ی اکبر،...[ودیگر&= #1575;ن]؛هویت در ایران،ته= 85;ان:پژوهشکده&= #1615; علوم انسانی = 608; اجتماعی جها= 83; دانشگاهی،1383.

6.رجایی،فرهن= ;گ،مشکلهُ هویت ایرانیان امروز،تهرا = 6;:نشرنی،1382.